تهذیب: مراحل خودسازی

درباره مراحل خودسازی، عارفان مسلمان منازلی را شناسایی و معرفی کرده‌اند. مراحل گوناگون خودسازی را عارفان «مراحل سلوک» می‌نامند و در آثار مختلف عرفانی از حدود سی تا صد مرحله را ذکر کرده‌اند و برخی از آنان این مراحل پرشمار را در چهار مرحله کلی تقسیم کرده‌اند: نخست: پیراستن باطن از رذایل نفسانی و خارج شدن از اطاعت شهوت و غضب ؛ این مرحله را تخلیه خوانده‌اند. دوم: مطابق ساختن اعمال و ظواهر خود با آداب شرعی ، یعنی انجام دادن واجبات و ترک محرمات و عمل به مستحبات و ترک مکروهات ؛ این مرحله را تجلیه (جلا دادن) نامیده‌اند. سوم: آراستن باطن به فضایل و کمالات معنوی و تخلق به اخلاق و صفات الهی؛ این مرحله را تحلیه (آراستن) می‌گویند. این مرحله را فنا می‌نامند و آخرین منزل سلوک است. هر یک از این منازل چهارگانه، در درون خود مراحل و منازلی دارد که شرح ‌آن‌ها نیازمند مقدماتی درباره معانی مصطلحات عرفانی است و از حدود این نوشته خارج است.