توارث: شرایط توارث

۱. وجود سبب ارث میان جمعى که یکجا مرده‌اند؛ خواه سببِ نَسَبی ، مانند پدر و فرزند یا سَبَبی ، همچون زن و شوهر. و هر یک را شرایطی است. پس سبب نسب «اگر زنا ، هم از طرف پدر و هم از طرف مادر باشد، بین بچه آن‌ها و پدر و مادر و همچنین بین بچه و کسانی که به‌واسطه پدر و مادر انتساب دارند، توارث (ارث بردن از یکدیگر) نیست. و اگر زنا از یکی از آن‌ها باشد، نه از دیگری، مانند اینکه فعل یکی از آن‌ها به طور شبهه باشد، بچه و زانی و بچه و کسانی که به زانی منسوب‌اند از همدیگر ارث نمی‌برند.» البته «بین کسی که از زنا تولد یافته و نزدیکان او که از زنا نمی‌باشند - مانند فرزند و زوجه او و مانند این‌ها - مانعی از ارث بردن نیست. و همچنین بین او و بین یکی از پدر و مادر که زانی نمی‌باشد و بین منسوبین او، مانعی از توارث نیست.» همچنین « لعان ، مانع از توارث‌ بین فرزند و پدرش و همچنین بین او و بین نزدیکانش از ناحیه پدر می‌شود. و اما توارث‌ بین فرزند و مادرش و همچنین بین او و بین نزدیکان او از ناحیه مادرش تحقق پیدا می‌کند و لعان مانع آن نمی‌شود.» و اما در سببی پس «در توارث‌ (ارث بردن از یکدیگر) به‌واسطه زوجیت ، شرط است که عقد دائمی باشد؛ پس در عقد منقطع - نه از طرف شوهر و نه از طرف زوجه - درصورتی‌که شرط نشده باشد، بدون اشکال توارثی نیست و اگر ازیک‌طرف یا از دو طرف شرط شده باشد در نهایت اشکال است، پس احتیاط به ترک شرط، ترک نشود؛ و اگر شرط شده باشد، مصالحه ترک نشود. و شرط است که زوجه در عقد زوج باشد اگرچه به او دخول نکرده باشد، بنابراین از همدیگر ارث می‌برند ولو اینکه دخول نشده باشد. و مطلّقه رجعی مادامی‌که در عده است، در حکم زوجه م. ب. به خلاف مطلّقه بائن ؛ پس اگر یکی از آن‌ها در زمان عده رجعی بمیرد دیگری از او ارث می‌برد، به خلاف آنکه در عده طلاق‌ بائن بمیرد.» ۲. صلاحیت دو طرف براى توارث بنابر مشهور؛ و با انتفاى آن از یک طرف، توارث نیز منتفى خواهد شد، مانند اینکه دو برادر با هم بمیرند ولى تنها یکى از آن دو، فرزند داشته باشد. برخى در این فرض نیز توارث را ثابت دانسته‌اند. ۳. معلوم نبودن تقدّم و تأخر مرگ هر یک از آنان و نیز نامعلوم بودن هم‌زمانى مرگشان؛ از این‌رو، اگر دو نفر هم زمان بمیرند از یکدیگر ارث نمى‌برند و اگر زمان مرگ یکى از آن دو معلوم باشد آن که تاریخ مرگش مجهول است از دیگرى ارث مى‌برد. منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۳۹۷، کتاب المواریث، الامر الثانی فی موانع الارث، الرابع، مسالة۱ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۳۹۷، کتاب المواریث، الامر الثانی فی موانع الارث، الرابع، مسالة۲ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۳۹۸، کتاب المواریث، الامر الثانی فی موانع الارث، الخامس، مسالة۱ · موسوعة الإمام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۴۲۵، کتاب المواریث، المقصد الثانی فی المیراث بسبب الزوجیة، مسألة۲ · منهاج الصالحین (خوئى) ۲/ ۳۸۲ · جواهر الکلام ۳۹/ ۳۰۶ ۳۰۸