توبه فقهی: گناهانی که توبه از آن‌ها پذیرفته نمی‌شود

در منابع فقهی، به گناهانی اشاره شده که توبه از آن‌ها پذیرفته نیست. این گناهان عبارت‌اند از: زندقه، ارتداد (بر اساس نظر امامیه ، توبه مرتد فطری و بر اساس نظر فقهای عامه توبه کسی که ارتداد وی تکرار شده است، پذیرفته نیست)، سِحر و قتل عمد مؤمن به سبب ایمان وی. در باره توبه زندیق، عموم فقهای مالکی و حنبلی و نیز حنفیان و برخی شافعیان ، قائل به عدم قبول توبه وی هستند. مالکیان تصریح دارند که اگر زندیق قبل از اثبات و اطلاع حاکم شرع توبه کند، توبه اش پذیرفته است. امامیه، مقرون به صحت بودن توبه زندیق را ترجیح می‌دهند. ۵. ۱ - مرتدّ فطری نزد إمامیه بر اساس نظر امامیه، مرتدِ ملی ابتدا توبه داده می‌شود و چنانچه نپذیرفت حد ارتداد بر او جاری می‌گردد . و احوط (وجوبی) آن است که سه روز از او بخواهند که توبه نماید و در روز چهارم کشته شود. مرتد فطری، به محض اثبات ارتداد، اگر مرد باشد، کشته می‌شود ولی توبه اش، اگر از سر صدق باشد در پیشگاه خدا مقبول است زیرا مطلقات و عمومات قبول توبه را نمی‌توان تخصیص زد. زن مرتد فطری کشته نمی‌شود بلکه حدّ وی حبس ابد است، البته در معیشت بر وی سخت گرفته می‌شود تا توبه کند و درصورتی که توبه کند، توبه اش پذیرفته می‌شود. همچنین «فرزند مرتد ملی قبل از ارتدادش در حکم مسلمان است؛ پس اگر بالغ شد و کفر را اختیار نمود، توبه داده می‌شود، پس چنانچه توبه کند که همان است وگرنه به قتل می‌رسد. و همچنین فرزند مرتد فطری قبل از ارتدادش در حکم مسلمان است؛ پس اگر بالغ شد و اختیار کفر نمود و همچنین فرزند مسلمان اگر بالغ شد و قبل از اظهار اسلام اختیار کفر نمود، ظاهر آن است که حکم مرتد فطری بر آن‌ها اجرا نمی‌شود، بلکه هر دو توبه داده می‌شوند وگرنه به قتل می‌رسند.» ۵. ۲ - مرتدّ فطری نزد تسنّن فقهای اهل سنّت بین مرتد فطری و مرتد ملی تفکیکی قائل نشده‌اند و این مباحث را تحت عنوان کسی که ارتدادش تکرار شده است مطرح نموده اند. ۵. ۳ - توبه از سحر از دیگر گناهانی که به عقیده فقها توبه از آن پذیرفته نمی‌شود، سِحر است. امامیه توبه ساحر را باطل کردنِ سحرهای قبلی و دست کشیدن از سحر می‌دانند. حنفیان بر پذیرفته نشدن توبه ساحر تصریح دارند. ۵. ۴ - توبه از قتل از نظر غالب فقها، توبه فردی که مؤمنی را به سبب ایمانش به قتل برساند پذیرفته نیست. منبع: ج۲، ص۵۰۷، چاپ افست بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳ · ج۲، ص۱۸۲، بیروت: داراحیاء الکتب العربیه، (بی تا) · ج۳، ص۵۷۶، قم ۱۴۱۳ـ۱۴۱۹ · تحریرالوسیلة، ج۲، ص۴۹۴_۴۹۵، نجف ۱۳۹۰ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۵۲۸، کتاب الحدود، القول فی الارتداد، مسالة۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · ج۱، ص۴۱ـ۴۲، قم (۱۴۰۹) · تحریرالوسیلة، ج۲، ص۴۹۴، نجف ۱۳۹۰ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۵۲۹، کتاب الحدود، القول فی الارتداد، مسالة۴، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · الموسوعة الفقهیة، ج۱۴، ص۱۲۷ـ ۱۲۸، کویت: وزارة الاوقاف والشئون الاسلامیة، ۱۴۰۸/۱۹۸۸ · ج۱، ص۲۶۹، ج ۱، قم ۱۴۱۵ · ج۵، ص۲۱۳، بیروت ۱۴۱۸/۱۹۹۷ · ج۲، ص۲۰۵، چاپ سنگی تهران ۱۲۸۸ـ۱۲۹۲، چاپ افست قم ۱۴۰۴