توجیهات مرحوم نایینی یا به خاطر حاکمیت استصحاب

توجیهات مرحوم نایینی یا به خاطر حاکمیت استصحاب، بلکه صرفاً به خاطر ناتوانی ادله حجیت و اعتبار قاعده ید؛ توضیح این که اصل و اقتضای وقف، حبس و مقید بودن مال است و جز در موارد نادر، نظیر خوف خرابی موقوفه یا وجود تنازع شدید بین موقوف علیهم متولیان و ارباب وقف، اصل بر یا ارث مورد انتقال قرار نمی گیرد. همچنین ب. ت. ب. این که نتقال موقوفه باید فقط در موارد اضطرار و ضرورت صورت گیرد و اقتضای طبع وقف، مال است، مادام که دلیل محکم و بینه مستحکمی بر دگرگون شدن طبع اولیه وقف و پیش آمدن حالت اضطرار اقامه نگردیده نمی توان از آن دست برداشت. پس به موجب این استدلال ید در این مقام اعتبار ندارد، بلکه بر عکس باید مال را باقی بر وقف بدانیم. به علاوه ادله حجیت پد از قبیل اجماع و سیره مسلمانان و روایات نیز در این مقام مثبت اعتبار و حاکمیت ید نیستند و از بنای عقلا نیز نمی توان استفاده کرد؛ زیرا عقلا در مورد مالی که سابقه وقف داشته اصولاً درنگ کرده برای نقل و انتقال آن تفحص می کنند. پس بنای عقلا در این مورد به نفع اعتبارید نیست، بلکه به نظر عقلا چنین مالی به وقفیت سابق خود باقی است، مگر خلاف آن ثابت شود. بنابراین، چون تبدیل وقف به طلق و رفع ید از مال محبوس در موارد خاصی صورت می گیرد و اصل، بقای وقف است، بنا بر قاعدة الوقوف علی حَسَبِ ما یوقها أَهْلها»، اثبات هر امر خلاف اصل نیاز به دلیل خاص دارد؛ یعنی مدعی مالکیت باید خروج مال از وقفیت و نحوه انتقال را اثبات کند و با استناد به ید از این تکلیف فارغ نمی شود.