تکبر: تکبر در آیات و روایات

در آیات و روایات متعدّد از تکبّر به شدّت نکوهش و جایگاه متکبّر، دوزخ دانسته شده است. ضمن آنکه روایات، متکبّران را دورترین مردم به خداوند و بیشترین ساکنان دوزخ برشمرده‌اند. ۴. ۱ - در قرآن کریم در قرآن کریم تکبر از صفات بسیار نکوهیده بشر شمرده شده است. در برخی آیات به کلمه متکبر تصریح شده است؛ آیاتی که دوزخ را جایگاه متکبران معرفی می‌کند، از این جمله است. در برخی آیات نیز با کلمات مستکبر و استکبار و خرامنده فخرفروش (مُختالٍ فَخور) به این معنا اشاره شده است. در آیه ۷۲ سوره زمر ، فرشتگانِ عذاب از میان تمام رذایل انسان بر تکبر دوزخیان تأکید دارند؛ از این نکته می‌توان دریافت که سرچشمه اصلی گناهان، تکبر و تسلیم نشدن به حق است. در برابر، به قرینه آیه ۵۰ سوره نحل می‌توان نشانه نفی استکبار را عمل به اوامر الاهی بدون چون و چرا دانست. ۴. ۲ - در روایات روایات در مذمت تکبر فراوان است و طیف وسیعی از مصادیق را در بر می‌گیرد. آنچه از فحوای این روایات بر می‌آید، اهمیت دوری از تکبر در امر ایمان است؛ چنانکه ــ هماهنگ با قرآن کریم ــ تکبر را منافی ایمان و مانع از تسلیم شدن به حق خوانده‌اند. منبع: نحل/سوره۱۶، آیه۲۹ · نحل/سوره۱۶، آیه۲۳ · نساء/سوره۴، آیه۱۷۳ · لقمان/سوره۳۱، آیه۱۸ · نهج البلاغه، خطبه قاصعه، ج۲، ص۱۳۷ـ۱۳۹، چاپ شیخ محمد عبده، بیروت · ج۱، ص۳۷۵، چاپ عبدالقادر احمد عطار، بیروت · ج۱، ص۳۷۸ـ ۳۷۹، چاپ عبدالقادر احمد عطار، بیروت · ج۱، ص۱۹۸ـ۱۹۹، (چاپ علی اصغرحامد)، تهران (۱۳۷۶) · ج۱، ص۱۱۶ـ۱۱۷، بیروت: دارالجلیل · ج۷۰، ص۲۳۵، بیروت ۱۴۰۳/ ۱۹۸۳