تکفیر: تکفیر مطلق و معین

به اهل سنت نسبت می‌دهند که میان تکفیر مطلق و معین، تفاوت نهاده‌اند ؛ به این معنا که نسبت دادن کفر به فرد ویژه را جز با وجود شرایط و فقدان موانع، نپذیرفته‌اند؛ اما تکفیر مطلق را که به گفتار و رفتار کافرانه، صرف نظر از گوینده آن تعلق می‌گیرد، مشروع می‌دانند. برای نمونه، گفتن این که هر کس به خلق قرآن یا خلق اعمال باور داشته باشد، کافر است، از نوع تکفیر مطلق است؛ زیرا کفر به شخص معین نسبت داده نشده است. از سخن آنان در باره شرایط تکفیر شامل بلوغ، عقل، اختیار و عرضه دلیل بر می‌آید که مقصودشان از شرایط تکفیر خاص همان شرایط یاد شده در مبحث ارتداد است که در آن اختلاف راه ندارد. حتی جواز تکفیر مطلق هم به سبب بازگشت به انکار ضروری دین و همان مسئله ارتداد است. بر این اساس، بیرون از مبحث ارتداد، هیچ یک از مسلمانان شناخته شده به مشروعیت تکفیر باور ندارد؛ بلکه همگان با این پدیده مخالفت ورزیده و راه توجیه آن را بسته‌اند. از جمله، در انکار ضروریات دین یاد کرده‌اند که نه به صورت بدیهی و نه مستدل، نمی‌توان انکار ضروری دین را ثابت کرد. کسانی از عبارت «استحلال الحرام» بهره برده و گفته‌اند که تکفیر مسلمانی که بر گناه اصرار ورزد و به حلیت آن باور نداشته باشد، صحیح نیست. نیز اختلاف عقیدتی فرقه‌ها که به انکار ضروری دین نینجامد، موجب کفر نیست. همچنین نمی‌توان به فرد یا گروهی که در عقاید غلو کرده، نسبت کفر داد؛ زیرا به یقین همه حقیقت را نمی‌دانیم و بر گمان هم نباید تکیه کرد. منبع: اتحاف السائل، ج۲۶، ص۱۱-۱۲ · اعتقاد اهل السنه، ج۱، ص۲۸ · ج۵، ص۳۱۷-۳۶۴ · الذخیره، ج۱۲، ص۲۹-۳۰ · التنبیه، ص۲۳۰-۲۳۱ · تلخیص المحصل، ص۴۰۵ · الابانه، اشعری، ص۲۶ · اصول السنه، ص۵۰-۵۳ · التحصیل، ص۱۶ · الاقتصاد، ص۱۳۵