تکوین: مراحل کون و فساد

برای شدن یا کون و فساد، ۳ اصل ضروری است: یک زیرنهاده، و دو چیزِ متضاد که صورتِ یکی در دیگری قرار می‌گیرد؛ مانند موسیقی‌دان بودن و موسیقی‌دان نبودن. جریان تکوین در مرحلۀ پس از وجودِ عناصر، یعنی در مرحلۀ کون و فساد، از ۵ راه انجام می‌پذیرد: ۱. تغییر شکل، مانند سنگ و مجسمه ؛ ۲. افزایش، مانند رویشِ گیاه؛ ۳. جدا کردن، مانند جدا کردنِ هرمس از سنگ ( هرمس نامِ یکی از خدایانِ یونان بوده، و چون بنا بر فرض، جدا از وجودِ سنگ‌تراش یا مجسمه‌ساز وجود داشته، ارسطو آن را مستقل از موردِ اول به حساب آورده است؛ ۴. برهم نهادن، مانند بنای یک ساختمان ؛ ۵. دیگرگونی یا تغیر جوهر مادی، مانند رسیدنِ میوه به‌تدریج. مورد پنجم، تغییر در کیفیت است که نزدِ مشائیانِ مسلمان ، استحاله نام گرفته است. کون و فساد که گرفتن یا از دست دادنِ صورت است، در برابرِ تغییرِ کیفی که به‌تدریج حاصل می‌شود، آنی یا به اصطلاح دفعی است، زیرا صورت شدت و ضعف ندارد. منبع: شرح الاشارات، ج۲، ص۲۷۵