جامعه‌: نکته

قوانین مورد بحث در اینجا، آن دسته از روابط علت و معلول‌ها هستند که به حکم تکوینی خداوند در ساختن و ویران کردن اجتماعات حاکم و مؤثرند. این سنت‌ها، گاه درمورد برخی اقوام‌اند که با تنقیح مناط قابلیت تعمیم دارند؛ مانند «ولَو اَنَّهُم اَقاموا التَّورةَ والاِنجیلَ وما اُنزِلَ اِلَیهِم مِن رَبِّهِم لاََکَلوا مِن فَوقِهِم ومِن تَحتِ اَرجُلِهِم» و گاه بدون نیاز به تنقیح مناط عمومیت داشته، شامل همه انسان‌ها می‌شوند؛ مانند «ومَن یَتَّقِ اللّهَ یَجعَل لَهُ مَخرَجـا» و تفاوتشان با سنت‌های به دست آمده با کاوش‌های بشری این است که خطاناپذیرند. همچنین از آیاتی که مردم را به سیر در زمین ترغیب می‌کنند تا سرگذشت اقوام و سرانجام پیشینیان را بنگرند، قوانین مشترک استفاده می‌شود: «قُل سیروا فِی الاَرضِ فَانظُروا کَیفَ کانَ عـقِبَةُ المُجرِمین»، «اَوَ لَم یَسیروا فِی الاَرضِ فَیَنظُروا کَیفَ کانَ عـقِبَةُ الَّذینَ مِن قَبلِهِم...». مانند آنچه در مورد سرنوشت قوم بنی اسرائیل آمده است. برای تشخیص این قوانین که درقرآن به طور مکرر از آن‌ها یاد شده است سه ملاک علت داشتن، هدف داشتن، و اجتماعی بودن باید در نظر باشد. ۹.۱. ۲ - پیوند داشتن با خدا از تعابیر مختلف قرآنی، به این حقیقت پی می‌بریم که اراده و سنت خدا همه قاعده و قانون الهی و به خدا و توفیق او وابسته‌اند و خداوند قدرت خود را از مجاری همین سنن و قوانین اعمال می‌کند. این قوانین اگرچه پاداش یا کیفر اخروی نیز دارند، تدابیر و رویه‌های خداوند هستند که در اجتماع این جهانی برای راهنمایی جهان به سوی مصلحت، طراحی شده‌اند. برخی از این سنت‌ها عبارت‌اند از اختیار و مسئولیت انسان، ارسال رسل، ظهور و سقوط امت‌ها، هدایت و اضلال، پیروزی حق بر باطل، استدراج، امتحان و ابتلا، عبرت آموزی، همبستگی دگرگونی‌های اجتماعی با تغییر درونی افراد و وراثت زمین برای مؤمنان. منبع: انفال/سوره۸، آیه۳۸ · احزاب/سوره۳۳، آیه۳۸ · اسراء/سوره۱۷، آیه۷۷ · غافر/سوره۴۰، آیه۸۵ · نساء/سوره۴، آیه۲۶ · فاطر/سوره۳۵، آیه۴۳ · آل عمران/سوره۳، آیه۱۳۷ · محمدحسین، ج۱۶، ص۳۴۰ · فضل بن حسن، ج۲، ص۳۹۶ · فضل بن حسن، ج۸، ص۴۶۱ · قرآن و جامعه سازی، ص۱۹۱ · مائده/سوره۵، آیه۶۶ · طلاق/سوره۶۵، آیه۲ · محمدتقی، ص۱۴۸ ـ ۱۴۹ · یوسف/سوره۱۲، آیه۱۱۱ · نمل/سوره۲۷، آیه۶۹ · روم/سوره۳۰، آیه۹ · اسراء/سوره۱۷، آیه۴ · محمدتقی، ص۱۱۴ ـ ۱۱۵ · سنت‌های اجتماعی و فلسفه تاریخ، ص۱۳۰ ـ ۱۳۱ · انسان مسئول و تاریخ ساز، ص۳۶ ـ ۴۰ · احزاب/سوره۳۳، آیه۶۲ · رعد/سوره۱۳، آیه۱۱