جامعیت قرآن در نهج‌البلاغه: نکته

‌امروز دین شما را کامل کردم.» ویا«تِبْیَانًا لِکُلِّ شَیْء؛ بیانگر همه چیز است.»برعهده داشتن تشریع مطالب است؛ یعنی هرآنچه در عالم وجود تحقق می‌یابد، در آن لوح محفوظ ثبت می‌گردد. طبق شواهد ارائه شده مفسران، منظور از «کتاب مبین‌»در آیه فوق «قرآن‌»نیست. زیرا خداوند به انسان عقل و خرد ارزانی داشته و فرموده:« وَعَلَّمَ آدَمَ الأسْمَاءَ کُلَّهَا » یعنی به انسان اسماء را آموخته است. منظور از اسماء حقایق اشیاست؛ یعنی ما به انسان قدرت پی بردن به تمام حقایق هستی را داده‌ایم و برای آنکه جنبه جانشینی‌او در زمین به منصه ظهور برسد، باید خود جوشیده و به فعلیت‌برسد. خداوند انسان را توانمند و خردورز و کاوشگر آفریده است. از طرف دیگر میدان تاثیر پذیری را در طبیعت‌ بازگذاشته است: « وَسَخَّرَ لَکُمْ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الأرْضِ‌» همین کافی است که بشر بتواند با تصرف در طبیعت‌به طرف سازندگی دنیوی حرکت کند و لزومی ندارد که خداوند فرمول شیمی یا مسائل ریاضی را توضیح دهد. واضح است که شارع در برخی موارد در مسائل غیر شرعی نیز دستوراتی داده است، زیرا خدایی که « یَعْلَمُ السِّرَّ فِی السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ؛ است، به هنگام بیان مطالبی از اسرار طبیعت‌به صورت اشاره و کنایه صحبت می‌کند و این تراوشاتی است که به هنگام بیان مناسب شرعی عرضه می‌شود. از دیدگاه دیگر، این موضوع از تفضل خدای تعالی بر بشر خبر می‌دهد. بطوری که وظیفه خدای سبحان بیان این امور نبوده است؛ بلکه از روی تفضل و لطف اشاراتی کرده است. از این رو، وظیفه شرع، دخالت در آنچه عقل بشر بدان می‌رسد، نبوده است. البته در احکام تعبدی بشر که شرع دستور عمل یا احتیاط را داده، عقل بشر توان پی بردن به واقعیت آن عمل را نداشته است و چنانچه این توان را می‌یافت، قطعا آنچه را شرع دستور داده، پیاده می‌کرد. در نتیجه در اسلام احکامی وجود دارد که صرفا جنبه تعبدی دارد و با پیشرفت علم، احکام آن قابل تغییر نیست. منبع: مائده/سوره ۵، آیه۳ · نحل/سوره ۱۶، آیه ۸۹ · نامه مفید (فصلنامه دارالعلم لمفید)، ش ۶، سال دوم، ص‌۵ · انعام/سوره ۶، آیه ۵۹ · بقره/سوره ۲، آیه ۳۱ · جاثیه/سوره ۴۵، آیه ۱۳ · محمد هادی معرفت، نامه مفید (فصلنامه دارالعلم لمفید)، ش ۶، سال دوم، ص‌۵ · فرقان/سوره ۲۵، آیه ۶