جاهلیت‌: بت و بت‌پرستی

بتی که دارای پیکری از چوب و فلز و به شکل انسان یا حیوان بود، وَثَن خوانده می‌شد و اگر پیکر نداشت، صَنَم نامیده می‌شد. ۵. ۱ - پرستش بت‌های معروف مردم عرب جاهلی بت‌هایی معروف را می‌پرستیدند؛ همچون: هُبَل ، لات ، عُزّی ، وَدّ ، سُواع ، نَسْر و یَعوق که همگی مجسمه‌هایی از جنس سنگ بودند. در این آیات: «اَفَرَاَیْتُمُ اللاَّتَ وَالْعُزَّی• وَ مَنَاةَ الثَّالِثَةَ الاُخْرَی» و «... وَ لا تَذَرُنَّ وَدًّا وَ لا سُوَاعًا وَ لا یَغُوثَ وَ یَعُوقَ وَ نَسْـراً» نام بیشتر آن‌ها آمده است. ۵. ۲ - پرستش اجرام آسمانی هر یک از قبایل عرب جاهلی به پرستش یکی از اجرام آسمانی گرایش داشت. از جمله، حِمیر ، کنانه ، لَخم ، طی و اسد به ترتیب آفتاب ، ماه ، مشتری ، سهیل و عطارد را می‌پرستیدند. ۵. ۳ - باور به نیروهای غیبی باور به نیروهای غیبی جلوه‌گر در جانوران، گیاهان و حتی جمادات نیز رواج داشت. تقدیس درختان و اهدای هدیه به آن‌ها از دیگر باورهای جاهلی بود. آن‌ها جن و ارواح ناشناخته را عامل شرور و بیماری‌ها می‌شمردند. اما از بیشتر گزارش‌ها بر می‌آید که نخستین بار عمرو بن لُحَی خزاعی ، سرپرست مکه، در پی بازگشت از سفر شام، سنگ‌هایی باران‌زا را همراه خود آورد که به تدریج به بت‌هایی پیرامون کعبه که مورد تکریم مردم بود، تبدیل شدند. در گزارش دیگر آمده که عمرو بن لحی به سفارش یکی از جنیان به جدّه رفت و پنج بت قوم نوح را یافت و به مکه آورد. همچنین معبد منات در قُدَید ، میان مکه و مدینه، را به وی نسبت داده‌اند. ۵. ۶ - بیت‌ الله الحرام عرب روزگار جاهلیت، معابدی برای این بت‌ها می‌ساخت. بیت به معنای معبد، محل پرستش بت‌ها بود و معابدی که برای مقابله با بیت ‌الله الحرام ساخته می‌شدند، طاغوت نام داشتند. کعبات یا ذوالکعبات محل عبادت ربیعه بود که پیرامون آن طواف می‌کردند. عرب جاهلی برخی فرزندان خود را عبدالکعبه نام می‌نهادند. مردم روزگار جاهلیت، در موسم سالانه به زیارت بت‌ها می‌رفتند و با قربانی و نذر در برابر آن‌ها کرنش می‌کردند و فرو فرستادن باران و پیروزی بر دشمنان و اجابت دعاها و شفای بیماران را درخواست می‌نمودند. گزارش شده که در فتح مکه، پیامبر ۳۶۰ بت نصب شده در کعبه را نابود کرد. ۵. ۷ - بت‌پرستی و یگانه‌پرستی بت‌پرستی در جزیرة العرب فراگیر بود. از این رو، کسانی که بت‌پرستی را وانهاده، یگانه‌پرستی پیشه می‌کردند، شهرت می‌یافتند و نامشان در تاریخ ثبت می‌شد. حنفاء افزون بر اهتمام به مناسک حج، پاره‌ای از سنت‌های ابراهیمی را پاس می‌داشتند. منبع: العین، ج۸، ص۱۳، «دبب.» · الاصنام، ص۹-۱۱ · نجم/سوره۵۳، آیه۱۹-۲۰ · نوح/سوره۷۱، آیه۲۳ · الاصنام، ص۸-۵۹ · المفصل، ج۱۱، ص۵۹-۶۰ · تاریخ تحقیقی اسلام، ج۱، ص۱۰۰ · الاصنام، ص۲۶-۲۷ · الازمنة و الامکنه، ص۴۰۹ · نوح/سوره۷۱، آیه۲۱-۲۴ · اعراف/سوره۷، آیه۷۰ · هود/سوره۱۱، آیه۶۱-۶۲ · انبیاء/سوره۲۱، آیه۵۲ · انبیاء/سوره۲۱، آیه۲۵ · تاریخ ابن خلدون، ج۲، ص۲۳ · جامع البیان، ج۹، ص۳۵۶ · السیرة النبویه، ج۱، ص۷۷-۷۸ · الاصنام، ص۶ · تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵۴ · الاصنام، ص۸ · الاصنام، ص۳۳ · الدلائل فی غریب الحدیث، ج۱، ص۱۱۰-۱۱۱ · جزیرة العرب قبل الاسلام، ج۲، ص۲۶۱-۲۶۲ · اسد الغابه، ج۳، ص۳۷۶ · جزیرة العرب قبل الاسلام، ج۲، ص۳۱-۳۳ · امتاع الاسماع، ج۵، ص۷۳ · الاغانی، ج۵، ص۱۰ · اسد الغابه، ج۴، ص۵۱۶ · الامالی، ص۲ · المصابیح، ج۱، ص۱۷۰-۱۷۱