جبر و اختیار انسان: جبر از نگاه عدلیه

متکلمان عدلیه نیز، نظریه جبر را مخالف عدل الهی دانسته و با استناد به عدل و حکمت خداوند، بر مختار بودن انسان استدلال نموده‌اند، چنان که واصل بن عطا گفته است: «ان الباری تعالی عدل حکیم... و لا یجوز ان یرید من العباد خلاف ما یامر، و یحتم علیهم شیئا ثم یجازیهم علیه؛ هر عاقلی مدح بر احسان، و ذم بر عدوان را نیکو می‌داند، و این مطلب متفرع بر این است که نیکوکار و بدکار فاعل فعل خویش باشند. ۲. ما با درک وجدانی می‌یابیم که افعالمان تابع انگیزه‌های ما هستند و اختیار، معنایی جز این ندارد. درک بدیهی، گواه بر این است که افعال ما مستند به ما می‌باشند.» منبع: ملل و نحل، ج۱، ص۶۱ · قواعد المرام، ص۱۰۸ · کشف المراد، مقصد سوم، فصل سوم