جبر و اختیار (کلام): دیدگاه ماتریدیه

ماتریدیه، برخلاف اشاعره ، برآن‌اند که فعل و مفعول متفاوت است، فعل انسان غیر از فعل خداست و برخلاف فعل خدا، ایجاد و احداث نیست. آنان براساس تفاوت فعل و مفعول از دو منظر به کردار انسان می‌نگرند. فی‌المثل می‌گویند: نشستن و برخاستن فعل انسان است، اما ایجاد آن فعل خداست. مرادشان این است که ذات نشستن و برخاستن، آفریدۀ خدا، اما عمل نشستن و برخاستن کردار انسان است؛ کرداری که انسان آن را کسب می‌کند. براساس این تفسیر چون انسان قصد کند که کرداری نیک یا بد انجام دهد، خداوند قدرت انجام دادن آن را در او می‌آفریند؛ (سلامت اعضا و اندام‌های پیکر) به قدرت میسّر تعبیر می‌کند. این قدرت، که برخلاف قدرت ممکن که مقدم بر فعل است، مقارن فعل و پس از قصد انسان نسبت به انجام دادن فعل، در او می‌آفریند. منبع: ج۱، ص۱۰۵_۱۰۶، به کوشش ه‌ پ لینس، قاهره، ۱۳۸۳ق/ ۱۹۶۳م · به کوشش فتح‌الله خلیف، بیروت، ۱۹۸۶م · ج۱، ص۲۲۵_۲۲۶، به کوشش فتح‌الله خلیف، بیروت، ۱۹۸۶م