جمرات: جمره از نگاه احادیث

ولی در هیچ یک از آنها تفسیر و توضیحی درباره جمره و این که جمره «ستون» است یا «محل اجتماع سنگریزه‌ها» دیده نمی‌شود. برای نمونه به روایات زیر توجه فرمایید: ۱۵.۱. ۱ - حدیث اول در حدیث معتبری از معاویة بن عمار از امام صادق (علیه‌السّلام) می‌خوانیم که فرمود: «فان رمیت بحصاة فوقعت فی محمل فاعد مکانها و ان اصابت انسانا او جملا ثم وقعت علی الجمار اجزاک». تعبیر به «وقعت علی الجمار» (روی سنگریزه‌ها افتاد) نشان می‌دهد که جمره همان قطعه زمینی است که سنگهاست؛ و سنگها روی آن می‌افتد. توجه داشته باشید که بسیاری از ارباب لغت «جمار» را به معنای سنگهای ریز تفسیر کرده‌اند؛ فیومی در « مصباح المنیر » می‌گوید: «و الجمار هی الحجارة». بنابراین، افتادن سنگ بر جمار؛ بنابراین تعبیر مذکور دلالت خوبی بر مقصود دارد. افزون بر این، سنگی که به بدن انسانی یا شتری بخورد، در برگشت، چنان قوتی ندارد که به ستونها اصابت کند (اگر آنجا ستونی بوده باشد)، حداکثر آن است که روی سنگریزه‌ها می‌افتد. این حدیث نیز نشان می‌دهد که جمره همان سنگریزه هاست؛ در کلمات فقهای عامه، است که بعضی از آنها می‌گویند: ایستادن روی جمره جایز نیست. از این حدیث به خوبی استفاده می‌شود که جمرات همان توده سنگریزه هاست که بر اثر پرتاب سنگهای جدید روز به روز بزرگتر می‌شود. آیا وسط جمره رفتن و پیش رو و پشت سر و طرف راست و چپ را سنگ زدن جز با آنچه گفتیم می‌تواند صحیح باشد؟ ۱۵. ۲ - جمره به معنای ستون در اینجا دو حدیث وجود دارد که ممکن است تصور شود اشاره بر وجود ستون برای جمرات می‌کند. بعضی از فقهای متاخرین تصور کرده‌اند حیطان (جمع حائط به معنای دیوار) نشان می‌دهد که در آنجا دیواری وجود داشته و این دیوار احتمالا همان ستونهای جمرات بوده است. ۱۵.۲. ۲ - مناقشه در استدلال ولی این استدلال از چند جهت قابل مناقشه است؛ زیرا حمید بن مسعود از مجاهیل است، بنابراین با حدیث مزبور، که خبر واحد ضعیفی است، نمی‌توان چیزی را اثبات کرد، در حالی که روایات سابق، متضافر بودند؛ به علاوه در میان آنها حدیث صحیح و معتبر نیز وجود داشت. ثانیا: از نظر دلالت هم اگر بر خلاف مطلوب دلالت نکند، بر وفق مطلوب نیست؛ زیرا: ۱- «حیطان» جمع «حائط» به معنای دیواری است که دور چیزی را می‌گیرد و این کلمه از ماده «حوط» و «احاطه» گرفته شده است، لذا به باغ‌های محصوری که اطراف آن را دیوار کشیده‌اند «حائط» می‌گویند. «حائط» به معنای دیوار است؛ زیرا آنچه را که در وسط آن قرار دارد، احاطه می‌کند و جمع آن «حیطان» است. جالب این که معنی اصلی «حوط» حفظ و نگهداری چیزی است و به دیوارهایی که گرداگرد چیزی را می‌گیرد حائط گفته‌اند؛ زیرا آن را حفظ می‌کند. فرق «جدار» با «حائط» در همین است که حائط در اصل، چیزی است که گرداگرد را احاطه کند ولی «جدار» به هر دیواری گفته می‌شود. بنابراین، معنی ندارد که به ستونی شبیه ستون فعلی جمرات، حائط بگویند، و اگر «حائط» در آنجا بوده، دیواری شبیه دیوار حوضچه فعلی جمرات بوده که اطراف آن قطعه زمین مخصوص کشیده شده است، و ارتباطی به ستون ندارد. ۲- تشبیه به «صفا و مروه» معنی خاصی را در اینجا القا می‌کند؛ زیرا صفا و مروه دو کوه است؛ یکی کوچک و دیگری کمی بلندتر و در آنجا دیواری وجود نداشته است. به علاوه بودن دیوار چه ارتباطی به مسئله وضو دارد، که می‌فرماید این دو (صفا ومروه، و جمرات) حیطان هستند و نیازی به وضو ندارد. تصور ما این است که منظور از حدیث بالا این است که: صفا و مروه یک محوطه معمولی است؛ نه مسجد ، (مانند جمرات) و هیچ کدام از این دو حکم خانه کعبه و مسجدالحرام را ندارد، که وضو گرفتن برای انجام طواف ، واجب باشد و برای دخول در مسجد مستحب . بنابراین حدیث مزبور هیچ گونه دلالتی بر وجود ستون در جمرات ندارد، بلکه ممکن است دلالت بر خلاف داشته باشد. فرمود: مخیر است آن را در همان ساعت یا فردا اعاده کند». به تعبیر دیگر، ستونی به نام جمره در منا نبوده که به آن سنگ بزنند؛ منبع: وسائل الشیعه، ج۱۰، ص۷۲ · وسائل الشیعه، ج۱۰، ص۷۶ · مستدرک الوسائل، ج۱۰، ص۷۱ · السنن الکبری، ج۵، ص۲۵۰ · السنن الکبری، ج۵، ص۲۰۹ · اخبار مکه، ج۲، ص۱۷۷ · وسائل الشیعه، ج۱۰، ص۷۰ · وسائل الشیعه، ج۱۰، ص۲۱۸