جنگ با خوارج اقدام سادهای نبود. بیشتر خوارج، از قراء و کسانی بودند که به ظاهر اهل قرآن و نماز بوده و رهبر آنها، عبدالله بن وهب راسبی ، به ذوالثفنات (کسی که آثار سجده بر پیشانی دارد) شهرت داشت. نظر امام (علیهالسّلام) درباره خوارج، در خطابههای متعددی آمده است. امام فرمودند: آنها از کفر فرار کردهاند. مجددا سؤال شد: آیا آنان منافق هستند؟ امام (علیهالسّلام) فرمود: منافقان خدا را جزاندک یاد نمیکنند، در حالی که اینان صبح و شام خدا را میخوانند.
سؤال شد: پس اینها چه گروهی هستند؟ امام فرمود: گروهی که گرفتار فتنه شده، و پس از آن کور و کر شدهاند. پس از من، مردم به مالهای خود فریفته شوند و به دین خویش بر خدا منت نهند. رحمت پروردگار آرزو کنند، و از عذاب او احساس ایمنی میکنند. حرام خدا را حلال شمارند. شراب را نبیذ گویند و حلال پندارند. حرام را هدایت خوانند و ربا را معامله دانند. امام (علیهالسّلام) افزود: از رسول خدا (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) پرسیدم: آن زمان، آن مردم را در چه پایه نشانم؟
از دین برگشتگان یا گرفتار فتنه شدهها؟ رسول خدا (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) فرمود: فتنه. خوارج خود قدرت درک این معنا را نداشتند. به هر روی، شاید به دلیل زهد و عبادتی که خوارج از خود نشان میدادند، مبارزه باآنان مشکلتر بود، اما فتنه معاویه به مراتب از آنها قویتر و سهمگینتر میبود. لذا امام (علیهالسّلام) در جای دیگری فرمود: من چشمه فتنه را فرو نشاندم و کسی جز من دلیری این کار را نداشت، آنگاه که موج تاریکی آن برخاسته بود، و گزند همه جا را گرفته بود...هان، فتنهها چون روی آورد، باطل را به صورت حق آراید، و چون پشت کند، چنان که هست نماید.
فتنهها چون روی آرد شناخته نگردد و چون پایان پذیرد شناخته شود... همانا، ترسناکترین فتنهها، در دیده من، فتنه فرزندان امیه است، که فتنهای است سر در گم و تار. " به همین دلیل بود که امام (علیهالسّلام) از شیعیان خود خواستند تا پس از وی، نیروی خود را در جنگ با خوارج تلف نکنند. پس از من خوارج را نکشید، چه آن که به طلب حق در آید و راه خطا پیماید، همانند آن نیست که باطل را طلبد و بدان دست یابد. مقصود امام (علیهالسّلام) از گروه دوم کسی جز معاویه و شامیان نبود. سخن امام (علیهالسّلام) درباره خوارج آن بود که مپندارید که خوارج از میان رفتند، بلکه "نطفههایند در پشتهای مردان و زهدانها مادران. هرگاه مهتری از آنان سر برآرد، از پایش دراندازند چندان که آخر کار مال مردم ربایند و دست به دزدی زنند. "
منبع: ج۱۳، ص۱۷۰ · نهج البلاغه، خطبه ۱۵۶ · نهج البلاغه، خطبه ۹۲ · نهج البلاغه، خطبه ۵۹
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
