دکترین
جهل: جهل در روایت
جهل در روایات و احادیث پیامبر و امامان شیعه نیز بسیار مورد توجه قرار گرفته است. در بیشتر این احادیث جهل به مثابه وصفی در مقابل عقل معرفی شده است. در این احادیث از صفات و حالاتی که به جاهل نسبت داده می‌شود نظیر شقی، فریب‌کار، خودپسند، ستم ، تجاوزگری، سخن گفتن بدون تدبر و روی‌گرداندن از فضائل و نیز تقابلی که میان عقل و جهل نهاده می‌شود می‌توان استنباط کرد که جهل نوعی حالت اخلاقی منفی است. در احادیث، جهل شدیدترین نوع فقر ، دشمن آدمیان، «ذُلّ» و « ظلمت » تلقی شده است. پیامبر اکرم حتی عبادات جاهل را در مرتبه‌ای پایین‌تر از کارهای عادی فرد عاقل می‌داند. ۴.
۱ - نشانه‌های جهل در برخی احادیث نشانه‌های جهل معرفی شده است، مانند تجسس‌کردن در اموری که به فرد مربوط نیست. در حدیثی دیگر، تکبر آلتِ دستِ جهل قلمداد شده است. امام صادق علیه‌السلام جهل را با سرشت آدمی آمیخته و کلید آن را خشنود بودن به آن دانسته است، در بیان ایشان، پایین‌ترین مرتبه جهل این است که فرد جاهل بدون شایستگی ادعای علم کند، مرتبه میانی آن، جهل به جهل و بالاترین مرتبه آن انکار علم است.
به گفته حضرت علی (علیه‌السلام) آدمیان دشمن آن چیزی هستند که نمی‌دانند. امام صادق (علیه‌السلام) در حدیثی دیگر می‌فرماید خداوند، دشمنِ پیرِ جاهل و نادان است، و مجلسی در توضیح این حدیث ، یادآور می‌شود که دلیل اختصاص یافتن جهل به پیر در این حدیث، این است که وی در طول زمان می‌توانسته جهل خود را رفع کند. با تمام اینها در حدیثی، جهل از جمله شش چیزی دانسته شده که وجود آن‌ها در آدمی ناگزیر است.
برخی انکارها و تکفیرها ریشه در جهل به حقایق و معارف اسلامی دارد و چنان‌که خوارج بر اثر جهل به حقایق اسلام و تفسیر نادرست‌شان امیرالمؤمنین علی (علیه‌السلام) را به جهت پذیرش حکمیت انکار کردند. ازاین‌رو علم و آگاهی مسلمانان به اسلام و ارتباط بیشتر مسلمانان با یکدیگر و نشر اعتقادات اصیل اسلامی می‌تواند راه را بر هر نوع انکار و تکفیر ببندد. ایشان از امت اسلامی می‌خواهد با مکتب اهل‌بیت بیشتر آشنا شوند و از روی جهل به گفته‌های ناروای فرقه‌های تکفیری و ناآشنا با دین که سد راه مردم برای استفاده از علم و دانش اهل‌بیت شده‌اند، گوش ندهند.
ولی مصیبت در آن است که جاهلان در لباس اهل علم بدون آگاهی از کتاب و سنت، جهل خود را دلیل بطلان علم به مبدا و معاد دانسته‌اند و برای رواج بازار خود نظر در معارف را تحریم کرده‌اند و هر ناسزا و تهمتی را از اهل آن دریغ نکرده‌اند. ایشان برای برطرف شدن جهل و جهالت گفت‌وگوی عقلانی و منطقی، کسب دانش الهی را راه درمان جهل دانسته و معتقد است آن عده از مردم که طاقت شنیدن مسائل برهانی را ندارند و آماده ورود در این‌گونه مباحث نیستند، در آن وارد نشوند، همچنین فلاسفه و عرفا نیز باید ب. ت. ب. ظرفیت افراد به القای مباحث عمیق فلسفی و عرفانی بپردازند.
منبع: الکافی، کلینی، ج۱، ص۱۰۲۹. · الکافی، ج۱، ص۲۷ · تحف‌العقول عن آل‌الرسول، ج۱، ص۲۹، چاپ علی‌اکبر غفاری، قم ۱۳۶۳ ش · تحف‌العقول عن آل‌الرسول، ج۱، ص۲۲۲، چاپ علی‌اکبر غفاری، قم ۱۳۶۳ ش. · المحاسن، ج۱، ص۱۷، چاپ جلال‌الدین محدث ارموی، قم (۱۳۳۱ ش. · المحاسن، ج۱، ص۱۹۴، چاپ جلال‌الدین محدث ارموی، قم (۱۳۳۱ ش. · ج۱، ص۲۶. · الکافی، ج۱، ص۲۹ · المحاسن، ج۱، ص۱۹۳، چاپ جلال‌الدین محدث ارموی، قم (۱۳۳۱ ش. · ج۱، ص۳۱۷، چاپ علی‌اکبر غفاری، قم ۱۳۶۳ ش · ج۱، ص۳۹۶، چاپ علی‌اکبر غفاری، قم ۱۳۶۳ ش. · بحارالانوار، ج۱، ص۹۳ · بحارالانوار، ج۱، ص۹۴. · بحارالانوار، مجلسی، ج۱، ص۹۰. · بحارالانوار، مجلسی، ج۱، ص۹۰ · الکافی، ج۱، ص۱۶۴ · آداب الصلاة، ص۲۸۵-۲۸۶، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸ · تفسیر سوره حمد، ص۱۷۹، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸ · شرح حدیث جنود عقل و جهل، ص۳۲۲، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۲ · شرح چهل حدیث، ص۱۹۳، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸ · دانشنامه امام خمینی، ج۳، ص۴۹۷، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۰۰
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.