جوان: شکل‌گیری شخصیت

انسان با تولد ، مراحل رشد خود را آغاز می‌کند. بعد حیوانی انسان که نگاه دارنده و اراده کننده‌ی حیات اوست، به صورت بالفعل در او موجود است، اما بعد انسانی او به طور بالقوه و به صورت بذرهایی نهفته در درون اوست و به مرور زمان باید شناسایی و شکوفا شود. در طول زمان و در ایام نوجوانی علاوه بر خواست‌های نفسانی، دریافت‌های عقلی او نیز رشد می‌کند تا آن که نوبت به ایام جوانی می‌رسد که هم اوج بروز استعدادهای حیوانی است و هم آدمی مراحل کمال عقلی خود را طی می‌کند. به عبارت دیگر در دوران جوانی از یک سو هوا و هوس‌ها و غرایز حیوانی با انگیزه‌ای قوی ، انسان را به سوی خواسته‌های نفسانی می‌کشاند و از سوی دیگر قوه‌ی عاقله گرایش‌های روحی معنوی و فطری او را از هر گونه تخطی و تجاوز به حقوق دیگران باز می‌دارد. به عقیده‌ی روانشناسان با فرا رسیدن بلوغ ، از یک طرف خواهشهای غریزی در وجود جوانان شکفته می‌شود و از طرف دیگر تمایلات روحانی و وجدان اخلاقی در ضمیرشان بیدار می‌گردد، یعنی همانطور که نیروی غریزه، جوانان را به اعمال خواهش‌های نفسانی تحریک می‌کند، کشش‌های روحی، آنان را به ارضای خواسته‌های معنوی وا می‌دارد. در این میان، به ناچار یکی را باید انتخاب کرد و شخصیت انسان بر اثر کثرت همین انتخاب‌ها و تداوم و اصرار بر آن شکل می‌گیرد. اگر در این گزینش‌ها (که جوان در ایام جوانی هر لحظه بر سر این دو راهی قرار دارد) و فرمان نفس و جنبه‌های حیوانی خود را برگزینند، ساختار شخصیتی او بر پایه‌ی صفات حیوانی شکل می‌گیرد؛ زیرا: «انّ النفس لامارة بالسوء؛ هر آینه نفس، شما را به بدی دعوت می‌کند.» در حقیقت با پیروی مداوم از نفس، تنها صفات مادی و حیوانی انسان رشد می‌کند و در این حالت، او حیوانی بیش نیست بلکه به تعبیر قرآن کریم تا آن جا به پیش می‌رود که از حیوان هم پست‌تر می‌شود. « أولئک کالانعام بل هم اضلّ؛ آنان همچون چهارپایان‌اند بلکه ایشان گمراه ترند». اگر آدمی در این مقابله و رویارویی جنبه‌های عقلی و خواسته‌های انسانی و فطری خود را برگزیند و بر این گزینش و انتخاب اصرار ورزد، جنبه‌های عقلی و عاطفی و روحی او شکوفا شده و صفات انسانی او به صورت ملکه و پایدار در می‌آید و بدین‌گونه شخصیت او پایه ریزی می‌شود. قلب جوان مانند زمین خالی است ؛ هر چه در آن بیفشانی؛ آن را می‌پذیرد.» آن حضرت در حدیثی دیگر، مراحل تکمیل عقل طبیعی را به زمان جوانی نسبت می‌دهد. «ینتهی عقله فی خمس و ثلاثین و ما کان بعد ذلک فبالتجارب؛ مرحله‌ی نهایی عقل انسان تا ۳۵ سالگی است و بعد از آن تجربه است.» منبع: اعراف/ سوره۷، آیه۱۷۹ · نهج الفصاحه، حدیث شماره ۲۰۵۰