حجاز: حدود

درباره حدود حجاز اختلافاتی وجود دارد. به طور کلی، حدود حجاز از شمال به جنوب به طول ۲۰۰، ۱ کیلومتر از مرزهای اردن و عربستان سعودی آغاز می‌شود و به موازات کرانه دریای سرخ تا منطقه عسیر در جنوب عربستان سعودی امتداد می‌یابد. عریض‌ترین بخش آن در طول این مسیر ۴۵۰ کیلومتر و مساحت آن حدود ۴۵۴، ۴۳۶ کیلومتر مربع است. مکه ، مدینه ، جُدَّه ، طائف ، تبوک و ینبُع از مهم‌ترین شهرهای حجازند. خیبر ؛ فدک ؛ دوالْمَروه؛ بَلِیّ؛ اَشْجع؛ مُزَینه؛ جُهینه؛ نفر، که قبیله هوازن در آن‌جا بودند؛ جُلّسلیم؛ جُل هلال؛ و ظهر حرّة لیلی. در تقسیمات اداری عثمانیان ، منظور از ولایت حجاز، منطقه مکه بوده است که به سه سنجق به نام‌های مکه، مدینه و جده تقسیم می‌شده و دارای پنج قضا (شهرستان) و بیست ناحیه بوده است. در ۱۳۰۲ ش/۱۹۲۳ که عربستان سعودی به دو منطقه اداری بزرگ تقسیم شد، یکی از آن‌ها حجاز، نجد و ملحقات آن نام داشت که، به مرکزیت مکه، در نیمه غربی عربستان سعودی واقع بود و شامل مناطق هم مرز با اردن (قَریات، جوف و تبوک)، مدینه، مکه، طائف، غامِد، لیث، زهران (منطقه باحه کنونی)، قُنفذه و تمام مناطق مرتبط با حجاز بود. در تقسیمات کشوری عربستان در ۱۳۷۱ ش/۱۹۹۲، کشور عربستان سعودی به سیزده منطقه اداری تقسیم شد که سرزمین حجاز در پنج منطقه آن (به ترتیب از شمال به نامهای تبوک، مدینه، مکه، باحه و عسیر) قرار گرفته است. منبع: خالد جابری، الحیاةالعلمیة فی الحجاز خلال العصر المملوکی: ۶۴۸ـ۹۲۳ ه/ ۱۲۵۰ـ۱۵۱۷ م، ج۱، ص۳۶ـ۳۸، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵ · ج۸، ص۶۱، هیئة الموسوعةالعربیة، ۱۹۹۸ · ج۱، ص۴۳، (قاهره) ۱۹۸۱ · یاقوت حموی، معجم البلدان، ذیل مادّه · ذیل مادّه، چاپ مهران، استانبول ۱۳۰۶ـ۱۳۱۶/۱۸۸۹ـ۱۸۹۸ · ج۱، ص۱۷۱، در الموسوعة الجغرافیة للعالم الاسلامی، ریاض: جامعة الامام محمد بن سعودالاسلامیة، ۱۴۱۹/۱۹۹۹ · ج۱، ص۱۴ـ۱۵، ۱۴۲۰/۲۰۰۰