حجت‌های الهی: امامان حجت خدا

سنت خداوند بر آن است که «اتمام حجت» کند. یعنی بصورت روشن راه را از چاه مشخص کرده و بگوید که راه سعادت کدام است؟ قاعده لطف که از قواعد مسلّم علم کلام است گویای همین مضمون است. این قاعده می‌گوید که لطف بر خداوند واجب است یعنی باید با ارسال رسل و انزال کتب زمینه‌های قرب بنده به خداوند و دوری‌اش را از نافرمانی فراهم سازد. یعنی توسط پیامبران ارشاد نماید و سنت حضرتش اجبار نیست. خداوند برای انسان دو حجت قرار داده است؛ یکی حجت باطنی است که همان عقل است که او را دعوت به اطاعت از خداوند و بندگی می‌نماید و حجت دوم انبیاء و رسل و امامان آنها هستند. حضرت امام کاظم (علیه‌السّلام) فرمود: «یا هشام ان للّه علی الناس حجّتین حجة ظاهرة و حجة باطنة فامّا الظاهرة فالرسل و الانبیاء و الائمة و امّا الباطنة فالعقول؛ ای هشام خدا بر مردم دو حجت دارد حجت آشکار و حجت پنهان، حجت آشکار رسولان و پیغمبران و امامانند و حجت پنهان عقل‌های آنهاست. » ‌ مقصود از اینکه عقل حجت است هر برداشتی را که معمولاً انسان‌ دارد و می‌گوید من با عقلم چنین می‌فهمم نیست! بلکه مقصود مستقلات عقلیه است یعنی عقل انسان ادراکاتی دارد که انبیاء هم نباشند، امامان هم نمی‌بودند آنها را داشت مثل وجوب اطاعت از منعم ، دفع ضرر محتمل ، قبح عقاب بلا بیان و... . و مقصود از حجت بودن انبیاء و امامان اینست که راه سعادت را باید از آنان آموخت آنها هستند که راهنمای به قلّه رفیع سربلندی و سعادت انسان هستند. امام صادق (علیه‌السّلام) فرمود: «مازالت الارض الّا و للّه فیها الحجة یعرف الحلال و الحرام و یدعوا الناس الی سبیل اللّه؛ زمین پیوسته حجتی الهی را در خود دارد که حلال را از حرام می‌شناساند و مردم را به راه خداوند تبلیغ می‌کند. » منبع: اثبات نبوت، ص۹۶ · اصول کافی، ج۱، ص۱۶، کتاب العقل و الجهل · بحار الانوار، ج۱، ص۱۳۷ · اصول کافی، ج۱، کتاب المحجة، ص۱۷۸