حدوث و قدم فلسفی: ازلی یا حادث بودن عالم

پاسخِ او این است که عالم حادث است و صانع، ب. ت. ب. مُثُل یا سرمشق‌های سرمدی، آن را ساخته و نظم بخشیده و پیش از آن صرفآ مادّه یا توده‌ای بی‌نظم بوده است. پس، نظم و تناسب و وحدتِ عالم به صورت یک کل، حادث است و مادّه آن و همچنین مُثل، که الگوی ساختن آن هستند، پیش از آن موجود بوده‌اند. پس، باید پیوسته حرکت و متحرکی باشد و این حرکت دائمی فقط به ‌صورت استداری است، زیرا حرکت مستقیم پایان‌پذیر است. بنابراین آسمان ، یعنی فلک، و حرکت دوریِ آن و زمان، ازلی و ابدی‌اند و حادث نیستند. پس، چون احد ( خدا ) موجودی ازلی و ابدی است نباید گمان شود که آفرینش در زمان صورت گرفته است. بنابراین، اگرچه عالم آغاز زمانی ندارد، ولی در وجودش وابسته به علتی است که او را به‌نحو ازلی موجود می‌سازد. او در این رساله نُه برهان بر قدم عالم اقامه کرده است. بنابر نظر وی، هیچ حادثه‌ای در جهان اتفاق نمی‌افتد بلکه جهان همان می‌ماند که از ازل بوده است و نمی‌توان برای آغاز آفرینش توسط خدا، پس از مدت بسیار که آفرینش تعطیل بوده است، دلیلی یافت. منبع: ج۱، ص۲۸ـ۲۹، ترجمه محمدحسن لطفی و رضا کاویانی، تهران ۱۳۸۰ش · ۱۰۷۱ب ۵ـ۱۲؛ ارسطو، ۱۰۷۲الف ۲۰ـ۲۵ · ترجمه محمدحسن لطفی، ج ۲، ص ۶۶۸، تهران ۱۳۶۶ش · ج۱، ص۳۴ـ۴۲، ترجمه اسحاق‌ بن‌ حنین، در الافلاطونیةالمحدثة عندالعرب، چاپ عبدالرحمان بدوی، قاهره: مکتبة النهضة المصریة، ۱۹۵۵