حدیث نفس (ادبی): انواع تک‌گویی

۳. ۱ - أ. مونودرام مونودرام یعنی نمایشی که فقط یک شخصیت در آن نقش داشته باشد. ۳. ۲ - ب. تک‌گویی نمایشی تک‌گویی نمایشی که شیوه‌ای روایی است که با آن راوی برای مخاطبی خاص یا خیالی از سرگذشت یا وضعیت نمایشی خود سخن می‌گوید. راوی مانند بازیگری روی صحنه‌ی تئاتر که تماشاچی‌ها را مخاطب قرار می‌دهد، برای مخاطبی صحبت می‌کند. ۳. ۳ - ج. تک‌گویی درونی تک‌گویی درونی شیوه‌ای است که با آن گذر اندیشه‌ها در ذهن شخصیت، توصیف و نمایانده می‌شود. گفتار درونی شامل محتوا و روند ذهنی شخصیت تا سطح پیش از گفتار است. ۳. ۴ - د. حدیث نفس (تک‌گویی بیرونی) حدیث نفس (تک‌گویی بیرونی) که در آن شخصیت، افکار و احساساتش را به زبان می‌آورد تا مخاطب، خواننده یا تماشاچی از نیات و مقاصد او باخبر شود. البته خود شخصیت از حضور دیگران بی‌اطلاع است. البته در حدیث نفس تنها اطلاعاتی به خواننده یا تماشاچی داده نمی‌شود؛ بلکه خصوصیات روانی راوی نیز برای خواننده آشکار می‌شود. مثلا قطعه‌ی "بودن یا نبودن" اثر ویلیام شکسپیر و رمان "خشم و هیاهو" از ویلیام فاکنر: "...می‌گویم اگر غصه‌ات این است که او مدرسه نمی‌رود و ول می‌گردد، شانس آوردی. می‌گویم باید همین حالا توی آشپزخانه باشد، به‌جای آن‌که بالا توی اتاقش رنگ و لعاب به صورتش بمالد و منتظر باشد تا شش کاکاسیاه که یک پاتیل پر نان و گوشت توی شکم نریخته باشند از سر جاشان بلند نمی‌شوند، بیایند براش ناشتایی درست کنند...." منبع: حسن؛ تهران، انتشارات سازمان چاپ و انتشارات، ۱۳۷۶، چاپ اول، ص ۴۰۱ · جمال؛ و میمنت؛ تهران، انتشارات مهناز، ۱۳۷۷، چاپ اول ص ۶۹ · حسن؛ تهران، انتشارات سازمان چاپ و انتشارات، ۱۳۷۶، چاپ اول، ص ۱۱۷۸ · فتح‌الله؛ تهران، نشر افراز، ۱۳۸۷، چاپ اول، ص ۳۰۲ · جمال؛ تهران، انتشارات علمی، ۱۳۸۲، چاپ چهارم، ص ۵۱۵