دکترین
حَرام (مفردات‌قرآن): کاربردها
به مواردی از حَرام که در قرآن به کار رفته است، اشاره می‌شود: حَرام (آیه ۱۱۶ سوره نحل)" name="_ حَرام (آیه ۱۱۶ سوره نحل)" title=" حَرام (آیه ۱۱۶ سوره نحل)" >۲.
۱ - حَرام (آیه ۱۱۶ سوره نحل) ( وَ لا تَقُولُوا... هذا حَلالٌ وَ هذا حَرامٌ ) «نگویید این حلال و این ممنوع است.» حرام در این آیه، حرام تکلیفی است. حَرَّم (آیه ۲۷۵ سوره بقره)" name="_ حَرَّم (آیه ۲۷۵ سوره بقره)" title=" حَرَّم (آیه ۲۷۵ سوره بقره)" >۲.
۲ - حَرَّم (آیه ۲۷۵ سوره بقره) ( وَ اَحَلَّ اللَّهُ الْبَیْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبا ) (در حالى که خدا بیع را حلال کرده و ربا را حرام.) حرام در این آیه، حرام تکلیفی است. حَرَّم (آیه ۱۷۳ سوره بقره)" name="_ حَرَّم (آیه ۱۷۳ سوره بقره)" title=" حَرَّم (آیه ۱۷۳ سوره بقره)" >۲.
۳ - حَرَّم (آیه ۱۷۳ سوره بقره) ( اِنَّما حَرَّمَ عَلَیْکُمُ الْمَیْتَةَ وَ الدَّمَ وَ لَحْمَ الْخِنْزِیرِ ) (خداوند، تنها خوردن گوشت مردار، خون، گوشت خوک و... حرام کرده است.) حرام در این آیه، حرام تکلیفی است. حَرَّم (آیه ۷۲ سوره مائده)" name="_ حَرَّم (آیه ۷۲ سوره مائده)" title=" حَرَّم (آیه ۷۲ سوره مائده)" >۲.
۴ - حَرَّم (آیه ۷۲ سوره مائده) ( اِنَّهُ مَنْ یُشْرِکْ بِاللَّهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَیْهِ الْجَنَّةَ ) (زیرا هر کس همتایى براى خدا قرار دهد، خداوند بهشت را بر او حرام کرده.) در این آیه به طریق بازداشتن قهری و اجباری است. حَرَّمَهُما (آیه ۵۰ سوره اعراف)" name="_ حَرَّمَهُما (آیه ۵۰ سوره اعراف)" title=" حَرَّمَهُما (آیه ۵۰ سوره اعراف)" >۲.
۵ - حَرَّمَهُما (آیه ۵۰ سوره اعراف) ( قالُوا اِنَّ اللَّهَ حَرَّمَهُما عَلَی الْکافِرِینَ ) (آنها در پاسخ مى‌گویند: «خداوند این‌ها را بر کافران حرام کرده است.») در این آیه به طریق بازداشتن قهری و اجباری است. مُحَرَّمَة (آیه ۲۶ سوره مائده)" name="_ مُحَرَّمَة (آیه ۲۶ سوره مائده)" title=" مُحَرَّمَة (آیه ۲۶ سوره مائده)" >۲.
۶ - مُحَرَّمَة (آیه ۲۶ سوره مائده) ( قالَ فَاِنَّها مُحَرَّمَةٌ عَلَیْهِمْ اَرْبَعِینَ سَنَةً ) (خداوند به موسی (علیه‌السّلام) فرمود: «این سرزمین (مقدّس)، تا چهل سال بر آنها ممنوع است.) این تحریم به طریق منع اجباری است که خدا جلوشان را گرفته است می‌شود گفت که تحریم طبیعی است همان‌طور که شخص تعلیم ندیده از هدایت هواپیما ممنوع است هم‌چنین مشرک از رفتن به بهشت طبیعتا ممنوع است گر چه راه بهشت باز باشد زیرا او توانایی رفتن ندارد پس حرام در این‌گونه آیات به معنی غیر مقدور است و به طریق بازداشتن قهری و اجباری است. حَرَّمْنا (آیه ۱۲ سوره قصص)" name="_ حَرَّمْنا (آیه ۱۲ سوره قصص)" title=" حَرَّمْنا (آیه ۱۲ سوره قصص)" >۲.
۷ - حَرَّمْنا (آیه ۱۲ سوره قصص) ( وَ حَرَّمْنا عَلَیْهِ الْمَراضِعَ مِنْ قَبْلُ. ) «زنان شیرده را بر او قبلا حرام کردیم.» این‌که موسی پستان هیچ زن شیرده را نگرفت فقط خواست خدا بود تا بالاخره به مادرش برگردد. در این آیه بازداشتن تسخیر و اعمال قدرت خدا است. حَرام (آیه ۹۵ سوره انبیاء)" name="_ حَرام (آیه ۹۵ سوره انبیاء)" title=" حَرام (آیه ۹۵ سوره انبیاء)" >۲.
۸ - حَرام (آیه ۹۵ سوره انبیاء) ( وَ حَرامٌ عَلی قَرْیَةٍ اَهْلَکْناها اَنَّهُمْ لا یَرْجِعُونَ ) «بر قریه‌ای که هلاک کرده‌ایم برگشتن به دنیا ، حرام و نامقدور است، آنها بر نمی‌گردند.» تحریم طبیعت: گاهی تحریم طبیعی و مقتضای طبیعت است که خدا چنان قرار داده است. حرم مکّه را از آن حرم گویند که بعضی چیزها در آن تحریم شده به خلاف سایر مواضع، هم‌چنین است ماه حرام. حَرَماً (آیه ۵۷ سوره قصص)" name="_ حَرَماً (آیه ۵۷ سوره قصص)" title=" حَرَماً (آیه ۵۷ سوره قصص)" >۲.
۹ - حَرَماً (آیه ۵۷ سوره قصص) ( اَوَلَمْ نُمَکِّنْ لَهُمْ حَرَماً آمِناً یُجْبی اِلَیْهِ ثَمَراتُ کُلِّ شَیْ‌ءٍ ) «آیا جا ندادیم آنها را در حرم امنی که میوه‌های هر چیز به آن‌جا جمع می‌شود.» در اقرب الموارد گوید: حرمت چیزی است که هتک آن حلال و جایز نیست. المسجد الحرام، البیت الحرام ، الشهر الحرام، همه از این بابند، یعنی این‌ها محترمند و حدودی دارند و چیزهایی در آنها حرام شده که در غیر آنها حرام نیست. «رجل حَرَامٌ و قوم حَرَامٌ» در این آیه بازداشتن تسخیر و اعمال قدرت خداست. حُرُم (آیه ۹۵ سوره مائده)" name="_ حُرُم (آیه ۹۵ سوره مائده)" title=" حُرُم (آیه ۹۵ سوره مائده)" >۲.
۱۰ - حُرُم (آیه ۹۵ سوره مائده) مثل: ( لا تَقْتُلُوا الصَّیْدَ وَ اَنْتُمْ حُرُمٌ ) «شکار را نکشید آن‌گاه که در حال احرام هستید.» حُرُم (بر وزن شتر) جمع حرام است. شخص در حال احرام را حرام و مُحرم گویند که از چیزهایی مُحَرَّمَاتِ اِحْرَام ممنوع است. در این آیه بازداشتن تسخیر و اعمال قدرت خدا است. اَرْبَعَةٌ حُرُم (آیه ۳۶ سوره توبه)" name="_ اَرْبَعَةٌ حُرُم (آیه ۳۶ سوره توبه)" title=" اَرْبَعَةٌ حُرُم (آیه ۳۶ سوره توبه)" >۲.
۱۱ - اَرْبَعَةٌ حُرُم (آیه ۳۶ سوره توبه) ( اِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنا عَشَرَ شَهْراً فِی کِتابِ اللَّهِ یَوْمَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْاَرْضَ مِنْها اَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ذلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ... ) (تعداد ماه‌ها نزد خداوند در کتاب آفرینش الهى، از آن روز که آسمان‌ها و زمین را آفریده، دوازده ماه است؛ که چهار ماه از آن، ماه حرام است و جنگ در آن ممنوع مى‌باشد. این، آیین همیشگى و استوار الهى است.) الشَّهْرِ الْحَرامِ (آیه ۲۱۷ سوره بقره)" name="_ الشَّهْرِ الْحَرامِ (آیه ۲۱۷ سوره بقره)" title=" الشَّهْرِ الْحَرامِ (آیه ۲۱۷ سوره بقره)" >۲.
۱۲ - الشَّهْرِ الْحَرامِ (آیه ۲۱۷ سوره بقره) ( یَسْئَلُونَکَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ قِتالٍ فِیهِ قُلْ قِتالٌ فِیهِ کَبِیرٌ ) (از تو، درباره جنگ کردن در ماه حرام، سؤال مى‌کنند؛ بگو: «جنگ در آن، گناهى بزرگ است.) ۲.۱۲.
۱ - ماه‌های حرام ماه‌های حرام عبارتند از ذوالقعدة الحرام، ذوالحجة الحرام، محرّم الحرام و رجب. سه تای اوّلی پشت سرهمند و چهارمی تنها و مابین جمادی الثانی و شعبان است. حکم چهار ماه مزبور حرمت جنگ در آنها است و اگر یک طرف احترام آنها را مراعات نکرد و ابتدا به جنگ نمود مراعات احترام آن برطرف دیگر لازم نیست چنان‌که بعدا خواهد آمد. ذیل آیه چنین است ( فَلا تَظْلِمُوا فِیهِنَّ اَنْفُسَکُمْ ) از این جمله فهمیده می‌شود که معصیت در این چهار ماه گناهش بیشتر است در المیزان می‌گوید: خداوند این چهار ماه را حرام کرد تا مردم از جنگ دست بکشند و امنیت دائر شود و مردم به سوی طاعت خدا روند. احترام این چهار ماه از شریعت ابراهیم (علیه‌السّلام) بود و عرب آنها را حتی در بت‌پرستی محترم می‌شمردند. ( ذلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ ) اشاره به آن است که این تحریم دین قائم به مصالح بندگان است (به اختصار). الْاَشْهُرُ الْحُرُم (آیه ۵ سوره توبه)" name="_ الْاَشْهُرُ الْحُرُم (آیه ۵ سوره توبه)" title=" الْاَشْهُرُ الْحُرُم (آیه ۵ سوره توبه)" >۲.
۱۳ - الْاَشْهُرُ الْحُرُم (آیه ۵ سوره توبه) ( فَاِذَا انْسَلَخَ الْاَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِکِینَ حَیْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ. ) (و هنگامى که ماه‌هاى حرام پایان گرفت، مشرکان را هرجا یافتید به قتل برسانید.) بعضی‌ها گفته‌اند: مراد از ماه‌های حرام چهار ماه مشهور است، ولی سیاق آیات نشان می‌دهد که مراد از آنها چهار ماه مهلت است که در آیه ۲ این سوره ذکر شده است: ( فَسِیحُوا فِی الْاَرْضِ اَرْبَعَةَ اَشْهُرٍ ) ((شما اى مشرکان!)، چهارماه مهلت دارید آزادانه در زمین رفت و آمد کنید) نه ماه‌های حرام و این چهار ماه، حرام خوانده شده که مزاحمت بر مشرکان در آنها حرام بود. می‌دانیم که اعلام سوره برائت توسط امیرالمؤمنین (علیه‌السّلام) در روز دهم ذو الحجّه سال نهم هجرت بود علی هذا اشهر حرم با ماه‌های مهلت تطبیق می‌شود و در این صورت الف و لام (الاشهر الحرم) برای عهد ذکری است و به آیه دوّم راجع است چنان‌که المیزان گفته است. الشَّهْرُ الْحَرامِ (آیه ۱۹۴ سوره بقره)" name="_ الشَّهْرُ الْحَرامِ (آیه ۱۹۴ سوره بقره)" title=" الشَّهْرُ الْحَرامِ (آیه ۱۹۴ سوره بقره)" >۲.
۱۴ - الشَّهْرُ الْحَرامِ (آیه ۱۹۴ سوره بقره) ( الشَّهْرُ الْحَرامُ بِالشَّهْرِ الْحَرامِ وَ الْحُرُماتُ قِصاصٌ فَمَنِ اعْتَدی عَلَیْکُمْ فَاعْتَدُوا عَلَیْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدی عَلَیْکُمْ... ) «ماه حرام در مقابل ماه حرام است و شکستن حرمت‌ها را قصاصی هست هر که به شما تعدّی کرد به او تعدّی کنید همان‌طور که به شما تعدّی کرده.» این آیه حکایت از آن دارد که اگر کسی احترام ماه حرام را بشکند و جنگ را شروع نماید مراعات احترام آن برطرف دیگر لازم نیست: ( وَ الْحُرُماتُ قِصاصٌ ) به طور عمومی می‌رساند که اگر کسی حرمت کسی را از بین ببرد و مراعات نکند، طرف در مقابله به مثل حق دارد، روشن‌تر از آن جمله: ( فَمَنِ اعْتَدی عَلَیْکُمْ فَاعْتَدُوا عَلَیْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدی عَلَیْکُمْ ) (و به طور کلّى هرکس به شما حمله کرد، همانند حمله وى بر او حمله کنید و از مخالفت فرمان خدا بپرهیزید و زیاده‌روى ننمایید) است که در افاده مطلب ابهامی ندارد. حُرُمات (آیه ۳۰ سوره حج)" name="_ حُرُمات (آیه ۳۰ سوره حج)" title=" حُرُمات (آیه ۳۰ سوره حج)" >۲.
۱۵ - حُرُمات (آیه ۳۰ سوره حج) ( ذلِکَ وَ مَنْ یُعَظِّمْ حُرُماتِ اللَّهِ فَهُوَ خَیْرٌ لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ ) «آن است مطلب و هر که محترم‌های خدا را تعظیم کند و بزرگ دارد آن برای او نزد پروردگارش خیر است.» به قرینه آیات سابق روشن می‌شود که مراد از «حرمات»، حج ، مسجد الحرام ، کعبه و غیره آنها است که بزرگ‌داشتن آنها سبب خیر است. و می‌شود گفت: که «حرمات» اعمّ از این‌ها است و خداوند بعد از شمردن قسمتی از آنها به طور کلی می‌فرماید: «تعظیم مطلق حرمات بر آدمی خیر و مفید است.» الْمَحْرُوم (آیه ۱۹ سوره ذاریات)" name="_ الْمَحْرُوم (آیه ۱۹ سوره ذاریات)" title=" الْمَحْرُوم (آیه ۱۹ سوره ذاریات)" >۲.
۱۶ - الْمَحْرُوم (آیه ۱۹ سوره ذاریات) ( وَ فِی اَمْوالِهِمْ حَقٌّ لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ ) (و در اموال آنها حقّى براى سائل و محروم بود.) محروم به معنی ممنوع است. یعنی کسی که از روزی و درآمد کافی ممنوع است و مقابله با سائل نشان می‌دهد که او در عین حال که فقیر است از کسی سئوال نمی‌کند و اظهار حاجت نمی‌نماید: ( تَعْرِفُهُمْ بِسِیماهُمْ ) «با علامتشان آنها را می‌شناسی.»
منبع: تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۲، ص۵۲۶ · ترجمه قرآن، ص۴۷ · ترجمه قرآن، ص۲۶ · ترجمه قرآن، ص۱۲۰ · ترجمه قرآن، ص۱۵۶ · ترجمه قرآن، ص۱۱۲ · تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۶، ص۱۵ · تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۴، ص۴۵۸ · المفردات، ط دارالقلم، ص۲۳۰ · تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۶، ص۸۶ · أقرب الموارد فی فصح العربیة و الشوارد، ص۶۳۲ · تفسیر مجمع البیان، ج۳، ص۲۵۹ · تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۶، ص۲۰۴ · معجم مقائیس اللغة، ج۲، ص۴۶ · ترجمه قرآن، ص۱۹۲ · ترجمه قرآن، ص۳۴ · تفسیر مجمع البیان، ج۵، ص۵۰ · تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۹، ص۳۶۲-۳۶۳ · ترجمه قرآن، ص۱۸۷ · ترجمه تفسیر المیزان، ج۹، ص۲۰۳ · تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۲، ص۹۱ · ترجمه قرآن، ص۳۰ · تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۴، ص۵۲۴ · الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج۳، ص۱۵۴ · ترجمه قرآن، ص۵۲۱ · تاج العروس من جواهر القاموس، ج۱۶، ص۱۳۶
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.