• دانشجویان عراقی که در اسکندرون درس میخواندند، مانند فایز اسماعیل، ادهم مصطفی، سلیمان العیسی و وصفی الغانم. • دانشجویان سوری که در بغداد تحصیل میکردند. همین نزدیکی علت اصلی دوری بعثیها از قاسم و سپس مخالفت و دشمنی آنها با او شد. به دنبال همین دشمنیها، بعثیها برنامه قتل قاسم را طرحریزی کردند، ولی او جان سالم به در برد و بسیاری از طرفداران بعثیها در ارتش را تصفیه، و حتی عده زیادی را که مظنون به همکاری با بعثیها بودند، اخراج کرد.
بعثیها ناگزیر تشکیلات خود را مخفی کردند و بسیار کوشیدند تا از فروپاشیدن آن جلوگیری کنند. با کوششهای وی، وضع حزب بعث تا حدود قابل توجهی بهبود یافت، به طوری که موقعیت حزب بعث در پایان حکومت قاسم با آغاز حکومت او قابل مقایسه نبود. در این کودتا، بعثیها همکاری نزدیکی با عارف داشتند و پس از کودتا هشت تن از سران بعث در نخستین کابینه عارف وارد شدند که نشانه نفوذ عمیق و قدرت وسیع آنها بود. حسن البکر به نخستوزیری، علیصالح سعدی به معاونت نخستوزیر و وزارت کشور، پنج بعثی به تصدی وزارتخانههای خارجه، دفاع، کشاورزی، راه، امور اجتماعی، و یک بعثی دیگر به سمت وزیر مشاوری منصوب شدند. ۴.۲.
۳ - انحلال و احیای حزب بعث بعثیها، به رغم این موفقیتها، نتوانستند قدرت خود را در حکومت عارف حفظ کنند. تندروی و میل به کسب قدرت بیشتر، از جمله عواملی بود که با بیتجربگی و کمتجربگی رهبران بعث همراه شد و نتیجه آن بروز خطاهایی بود که بعثیها را برای مدتی از صحنه قدرت دور کرد. در آبان ۱۳۴۲/ نوامبر ۱۹۶۳، به دنبال بالا گرفتن اختلاف میان عارف و بعثیها، تشکیلات حزب بعث منحل و دفترهای آن بسته شد. حسن البکر از کار بر کنار، و موج دستگیری سران بعثی آغاز شد. ۴.۲.
۴ - مذاکرات نافرجام در بهار ۱۳۴۷/۱۹۶۸، عبدالرحمان عارف اظهار علاقه کرد که نظر عدهای از بعثیها و ملیگرایان را شخصاً بشنود، و میان آنها و حکومت همکاری نزدیکتری برقرار سازد. بعث، با توجه به نفوذ خود در ارتش و با جذب دو تن از افسران ارشد و با وعده سمتهای مهمتر در آینده به آنها زمینه کودتای بعثی را آماده ساخت. ۴.
۳ - کودتای بعثی در ۲۶ تیر ۱۳۴۷/ ۱۷ ژوئیه ۱۹۶۸، طی کودتایی، رژیم عبدالرحمان عارف سقوط کرد و حکومت بهدست بعثیها افتاد. نظامیان ائتلافی به رهبری احمد حسن البکر (حک: ۱۳۴۷ـ ۱۳۵۸ش/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۹) کودتا را به آسانی به موفقیت رسانیدند و ظرف مدتی کوتاه بر اوضاع مسلط شدند. بعثیهایی که با کودتای۱۳۴۷ش/ ۱۹۶۸ به قدرت رسیده بودند، بعثیهای ۱۳۴۲ش/ ۱۹۶۳ نبودند؛
۲)حفظ وحدت رهبری به هر قیمت. سوسیالیسم، مبنای اقتصاد؛ و شورای انقلابی، بالاترین مرجع مقننه و مجریه عراق. شماری از یهودیان نیز دستگیر و چهارده تن در دادگاههای نظامی بعثی سریعاً محاکمه و اعدام شدند. موج اعدامها ماهها ادامه داشت. شماری از افسران دستگیر، عدهای اخراج، و جمعی از فرماندهان تعویض شدند. ۴.۳.
۳ - دستگاه امنیتی خصوصی فرماندهی و رهبری حسن البکر در رأس حکومت و حزب البته بدون معارض نبود، اما تجربه و قدرت او در تسلط بر اوضاع مددکارش بود. وی برای اینکه از خطر رقبای بعثی در رأس هرم قدرت مصون بماند، در همان اوایل کار «مکتب الامن القومی» (اداره امنیت ملی، وابسته به شورای انقلابی) را که در واقع دستگاه امنیتی خصوصی رئیس جمهور بود، تحت نظر صدامحسین ، خویشاوند جوان و مورد اطمینان و فعالش، تشکیل داد.
بعدها صدام حسین از آن دستگاه به سود خود استفاده کرد، اما الامن. . . تا سالها وسیله مطمئنی برای تحکیم قدرت حسن البکر بود. تصفیههای حزبی و قتل و اعدام و بازداشت و اخراج افراد عمدتاً بر اساس اطلاعاتی بود که این دستگاه گردآوری و گزارش میکرد. ۴.۳.
۴ - خشونت علیه مخالفان خشونتهای بعثی در سالهای ۱۳۴۸ و ۱۳۴۹ش/ ۱۹۶۹ و ۱۹۷۰ ادامه یافت. بدین ترتیب بود که حزب بعث در دهه ۱۳۵۰ش/۱۹۷۰ به قدرتی مطلق و بلامعارض تبدیل شد. ۴.۳.
۵ - قانون اساسی جدید در تیرماه ۱۳۴۹/ ژوئیه ۱۹۷۰، قانون اساسی جدیدی تدوین شد و با تغییراتی اندک تا ۱۳۶۳ش/۱۹۸۴ به اجرا گذاشته شد. براساس همین قانون، «شورایانقلابی فرماندهی» به نیرومندترین ارگان دولت تبدیل شد. اختیار مطلق وضع قوانین و مقررات، تصمیمگیری درباره جنگ و صلح ، دفاع و امنیت، نظم و آرامش، و تصویب بودجه به این شورا سپرده شد. به موجب ماده ۳۸ قانون اساسی، اعضای جدید شورای فرماندهی انقلاب باید حتماً عضو فرماندهی قُطری (منطقهای) بعث باشند. قدرت حزب بعث با مجموعهای از سیاستهای تهدید و تحبیب، ارعاب و تطمیع در افزایش بود. ۴.۳.
۶ - روابط البکر و صدام در رأس رهبری، میان حسن البکر و صدام حسین، مرد نیرومند شماره دو، برخوردی دیده نمیشد. ظاهراً وظایف و مسئولیتها را بروشنی تفکیک و میان خود تقسیم کرده بودند. حسنالبکر حمایت نظامیان بعثی و غیر بعثی را همراه داشت، و صدام حسین با شور و قدرت جوانیش نیروی محرک حزب برای توسعه و پیشرفت بود؛ و در عین حال که در نهان تارهای شبکه پنهان قدرت را میتنید، نهایت دقت را به کار میبست که هیچ اصطکاکی با بکر پیدا نکند. بعثیها این تحول را به حساب ایدئولوژی بعث و رهبری خود گذاشتند. ۴.۳.
۷ - انتقال قدرت به صدام در ۲۵ تیر ۱۳۵۸/ ۱۶ ژوئیه ۱۹۷۹، حسن البکر در تلویزیون کنارهگیری خود را از همه سمتهایش اعلام داشت و از صدام حسین به عنوان مناسبترین فرد برای جانشینی یاد کرد. این انتقال قدرت، ظاهراً آرام و مسالمتآمیز صورت گرفته بود، اما با شروع تصفیههای خونین سران بعث، معلوم شد که درون حزب جنگ بیرحمانهای بر سر قدرت جریان داشته است. روز به روز، قدرت صدام فزونی مییافت. او دیگر رئیس جمهور ، نخست وزیر ، دبیر کل حزب بعث ، ریاست شورای انقلابی فرماندهی، فرمانده نیروهای مسلح، و رئیس شورای منطقهای حزب بود.
مانند : • توافق با کمونیستها در ۱۳۵۲ش/ ۱۹۷۳. حزب بعث وظایف سیاستگذاری، برنامهریزی، نظارت بر اجرا و خبرگیری و خبررسانی را به عهده گرفته ، و در عین حال از بعضی جهات به آلتی در دست حکومت تبدیل شده است.
منبع: Peter Sluglett and Marion Farouk-Sluglett, "Sunnis and Shi ـ is revisited: sectarianism and ethnicity in authoritarian Iraq", in Iraq: power and society , ed. Derek Hopwood, Habib Ishow, and Thomas Koszinowski,p۹۰, Oxford ۱۹۹۳ · ج۱، ص۳۵۹، بغداد۱۹۷۷ · The Cambridge encyclopedia of the Middle East and North Africa , ed. Trevor Mostyn,p۳۴۷, Cambridge ۱۹۸۸ · Peter Sluglett and Marion Farouk-Sluglett, "Sunnis and Shi ـ is revisited: sectarianism and ethnicity in authoritarian Iraq", in Iraq: power and society , ed. Derek Hopwood, Habib Ishow, and Thomas Koszinowski,pp۴۹-۵۰, Oxford ۱۹۹۳ · Amatzia Baram, Culture, p۱۲, history and ideology in the formation of Ba ـ thist Iraq, ۱۹۶۸-۸۹, New York ۱۹۹۱ · ص۲۰۸ـ۲۰۹، بیتا · Amatzia Baram, Culture, history and ideology in the formation of Ba ـ thist Iraq, ۱۹۶۸-۸۹, New York ۱۹۹۱ · Peter Sluglett and Marion Farouk-Sluglett, "Sunnis and Shi ـ is revisited: sectarianism and ethnicity in authoritarian Iraq", in Iraq: power and society , ed. Derek Hopwood, Habib Ishow, and Thomas Koszinowski,p۱۱۰, Oxford ۱۹۹۳ · Amatzia Baram, Culture, , p۱۱۱, history and ideology in the formation of Ba ـ thist Iraq, ۱۹۶۸-۸۹, New York ۱۹۹۱ · ص۳۳۱، ترجمه عبدالرحمان عالم، تهران ۱۳۶۶ش · ص۲۱۱ـ۲۱۳، ترجمه احمد تدین، تهران ۱۳۷۰ش · Peter Sluglett and Marion Farouk-Sluglett, "Sunnis and Shi ـ is revisited: sectarianism and ethnicity in authoritarian Iraq", in Iraq: power and society , ed. Derek Hopwood, Habib Ishow, and Thomas Koszinowski,p۱۱۸, Oxford ۱۹۹۳ · Peter Sluglett and Marion Farouk-Sluglett, "Sunnis and Shi ـ is revisited: sectarianism and ethnicity in authoritarian Iraq", in Iraq: power and society , ed. Derek Hopwood, Habib Ishow, and Thomas Koszinowski,p۱۲۰, Oxford ۱۹۹۳ · تاریخ سیاسی عراق، تهران: مؤسسه انتشاراتی نهضت جهانی اسلام، بیتا · Peter Sluglett and Marion Farouk-Sluglett, "Sunnis and Shi ـ is revisited: sectarianism and ethnicity in authoritarian Iraq", in Iraq: power and society , ed. Derek Hopwood, Habib Ishow, and Thomas Koszinowski,pp۱۱۹-۱۲۰, Oxford ۱۹۹۳ · مواد مختلف، بیتا · Peter Sluglett and Marion Farouk-Sluglett, "Sunnis and Shi ـ is revisited: sectarianism and ethnicity in authoritarian Iraq", in Iraq: power and society , ed. Derek Hopwood, Habib Ishow, and Thomas Koszinowski,p۲۰۹, Oxford ۱۹۹۳ · Charles Tripp, "The Iran-Iraq war and the Iraqi state", حزب، سید محمدباقر, in Iraq: power and society, ed. Derek Hopwood, Habib Ishow, and Thomas Koszinowski, Oxford ۱۹۹۳ · ص۳۲۲ـ۳۲۳، ترجمه عبدالرحمان عالم، تهران ۱۳۶۶ش · Peter Heine, "Political parties, institutions and administrative structures", in Iraq: power and society , ed. Derek Hopwood, Habib Ishow, and Thomas Koszinowski,p۴۷, Oxford ۱۹۹۳
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
