حس‌گرایی: گرایش پوزیتویسم

بسیاری از‌ اندیشمندان غربی اساسا وجود تصورات کلی را انکار کرده‌اند و طبعا نیروی درک‌کننده ویژه‌ای برای آنها بنام عقل را نیز نمی‌پذیرند در عصر حاضر پوزیتویست‌ها همین مشرب را اتخاذ کرده‌اند بلکه پا را فراتر نهاده ادراک حقیقی را منحصر در ادراک حسی دانسته‌اند ادراکی که در اثر تماس‌ اندامهای حسی با پدیده‌های مادی حاصل می‌شود و پس از قطع ارتباط با خارج به صورت ضعیفتری باقی می‌ماند. ایشان معتقدند که انسان برای مدرکاتی که شبیه یکدیگرند سمبول‌های لفظی می‌سازد و هنگام سخن گفتن یا فکر کردن به جای اینکه همه موارد همگون را به خاطر بیاورد یا بازگو کند همان سمبولهای لفظی را مورد استفاده قرار می‌دهد و در واقع فکر کردن نوعی سخن گفتن ذهنی است پس آنچه را فلاسفه تصور کلی و مفهوم عقلی می‌نامند به نظر ایشان چیزی جز همان الفاظ ذهنی نیست و در صورتی که این الفاظ مستقیما نشانگر مدرکات حسی باشند و بتوان مصادیق آنها را به وسیله‌ اندامهای حسی درک کرد و به دیگران ارائه داد آنها را الفاظی با معنی و تحققی می‌شمارند و در غیر این صورت آنها را الفاظی پوچ و بی‌معنی قلمداد می‌کنند و در حقیقت در میان سه دسته از معقولات تنها بخشی از مفاهیم ماهوی را می‌پذیرند آن هم به عنوان الفاظ ذهنی که معانی آنها همان مصادیق جزئی محسوس می‌باشند و اما معقولات ثانیه و بویژه مفاهیم متافیزیکی را حتی به عنوان الفاظ ذهنی با معنی هم قبول ندارند و بر این اساس مسائل متافیزیکی را مسائل غیر علمی بلکه مطلقا فاقد معنی می‌شمارند. از سوی دیگر تجربه را منحصر به تجربه حسی می‌کنند و به تجارب درونی که از قبیل علوم حضوری هستند وقعی نمی‌نهند و دست‌کم آنها را اموری غیر علمی قلمداد می‌کنند زیرا به نظر ایشان واژه علمی تنها شایسته اموری است که قابل اثبات حسی برای دیگران باشد. بدین ترتیب کسانی که گرایش پوزیتویستی دارند بحث از غرایز و انگیزه‌ها و دیگر امور روانی را که تنها با تجربه درونی می‌توان دریافت بحثهایی غیر علمی می‌پندارند و فقط رفتارهای خارجی را به عنوان موضوعات روان‌شناختی قابل بررسی علمی می‌دانند و در نتیجه روان‌شناسی را از محتوای اصلی خودش تهی می‌سازند. طبق این گرایش که می‌توان آن را حس‌گرایی یا اصالت‌ حس افراطی نامید جای بحث و پژوهش علمی و یقین‌آور پیرامون مسائل ماوراء طبیعت باقی نمی‌ماند و همه مسائل فلسفی پوچ و بی‌ارزش تلقی می‌گردد و شاید فلسفه هرگز با دشمنی سرسخت‌تر از صاحبان این گرایش مواجه نشده باشد و از این روی بجا است که آنرا بیشتر مورد بررسی قرار دهیم. ‌