حسابرسی اعمال (قرآن): فراگیری حسابرسی

فراگیری حسابرسی خداوند، به اعمال ظاهری و باطنی انسان: •«ولا تقف ما لیس لک به علم ان السمع والبصر والفؤاد کل اولـئک کان عنه مسـولا:و از چیزى که بدان علم ندارى (در مرحله اعتقاد و گفتار و عمل) پیروى مکن، زیرا گوش و چشم و دل ، هر یک مورد سؤال قرار خواهند گرفت (از انسان درباره کارهاى آنها و از آنها درباره کارهاى خودشان مى ‌پرسند).» شایعات نمى‌ تواند مقیاس قضاوت و شهادت و عمل گردد و نه قرائن ظنى و نه اخبار غیر قطعى که از منابع غیر موثق بما مى‌ رسد.لذا خداوند در پایان آیه دلیل این نهی را چنین بیان مى‌ کند که:" گوش و چشم و دل همگى مسئولند" و در برابر کارهایى که انجام داده ‌اند از آنها سؤال مى ‌شود (إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ کُلُّ أُولئِکَ کانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا).این مسئولیت ها به خاطر آن است که سخنانى را که انسان بدون علم و یقین مى‌ گوید یا به این طریق است که از افراد غیر موثق شنیده، و یا مى‌ گوید دیده‌ ام در حالى که ندیده، و یا در تفکر خود دچار قضاوت هاى بى ماخذ و بى پایه‌ اى شده که با واقعیت منطبق نبوده است، به همین دلیل از چشم و گوش و فکر و عقل او سؤال مى‌ شود که آیا واقعا شما به این مسائل ایمان داشتید که شهادت دادید، یا قضاوت کردید، یا به آن معتقد شدید و عمل خود را بر آن منطبق نمودید؟! گر چه بعضى از مفسران گفته‌ اند که منظور از سؤال کردن از این اعضاء سؤال از صاحبان آنها است، ولى ب. ت. ب. اینکه قرآن در آیات دیگر (مانند آیه ۲۱ سوره فصلت ) تصریح مى ‌کند که روز قیامت، اعضاء پیکر انسان و حتى پوست تنش به سخن در مى ‌آیند و حقایق را بازگو مى‌ کنند، هیچ دلیلى ندارد که ما ظاهر آیه را رها سازیم و نگوئیم از خود این اعضاء سؤال مى ‌شود.اما اینکه چرا از میان حواس انسان تنها اشاره به چشم و گوش شده است، دلیلش روشن است، زیرا معلومات حسى انسان غالبا از این دو طریق حاصل مى‌ شود و بقیه تحت الشعاع آنها هستند. منبع: اسراء/سوره۱۷، آیه۳۶ · فصلت/سوره۴۱، آیه۲۱ · تفسیر نمونه، ج۱۲، ص۱۱۷