حسد از نگاه اخلاق اسلامی: صفات حسود

و بر طبق این کلام است آنچه حضرت امیرالمؤمنین (علیه‌السّلام) فرموده‌اند: «الحسود مغموم» یعنی: «حسد، آدمی را به غم و‌اندوه مبتلا می‌سازد.» خلاصه آنکه: صفت حسد، موجب عذاب و نکال اخروی، و مایه‌ی اندوه و ملال دنیوی است. و آدمی را صفتی از این ناپسندتر، و دل بیچاره را مرضی از این کشنده‌تر نیست. و اخبار و آثار در مذمت آن بی‌شمار وارد شده است. و آنچه مذکور شد از برای قابل هدایت کافی است. و این همه در صورتی است که غرض او از زوال نعمت از محسود امر دینی نباشد. اما هرگاه غرض، دینداری باشد داخل حسد نیست. و بر آن ضرری مترتب نمی‌باشد، مثل اینکه: هر گاه نعمتی یا دولتی یا منصبی و عزتی، به کافری یا فاجر معصیت کاری برسد و او به دست آویزی آن، فتنه برپا، یا اذیّت بندگان خدا نماید. یا در میان مردم افساد کند. یا مرتکب معصیتی گردد و به این سبب کسی طالب زوال نعمت از او باشد و عزت او را مکروه داشته باشد، ضرر ندارد، و داخل حسد نیست. و بر آن معصیتی مترتب نمی‌گردد. و این است مراد، از آنچه از حضرت رسول (صلی‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم) مروی است که: «حسد نیکو نیست مگر بر دو کس: یکی مردی که: خدا او را مالی داده باشد و همه آن را در راه خدا صرف کند. و دیگری مردی که: خدا علمی به او کرامت فرموده باشد و او به آن عمل کند و مردم را تعلیم کند.» و سبب غبطه‌بردن بر شخصی، محبّت آن بر نعمتی است که از برای او حاصل است. پس اگر آن نعمت، امر دینی باشد، سبب آن غبطه، محبّت خدا و محبّت طاعت اوست. و این امری است نیکو و مرغوب. و اگر امر دنیوی باشد که مباح باشد، سبب آن، محبّت بهره‌مندی از نعمت در دنیاست. و این اگر چه حرام نباشد و لیکن شکی نیست که: باعث پستی مرتبه، و بازماندن از مقامات بلند، و منازل ارجمند است.