دکترین
حضرت زینب کبری (علیهاالسلام): نکته
ب: قاهره مصر . این عقیده، مبتنی بر ظن و گمان است، چرا که اگر چنین بود، بی‌گمان این مطلب، به صراحت، هم در کتاب‌های پیشین درباره مزارهای مدینه منوره ذکر می‌شد. ۱۷.۱.
۱ - ادله کسانی که معتقد هستند؛ استصحاب .
۲. روایات. طرفداران این مدعا، از یک احتمال سخن گفته‌اند و دلیل تاریخی ارائه نکرده‌اند. مهم‌ترین دلیل ایشان بر این قول، استصحاب اصولی است. برخی در پاسخ گفته‌اند: این احتمال وجود دارد که با آن همه ظلم و ستم بر آن حضرت و دودمانش در کربلا و کوفه و شام، و عدم رضایت از مردم زمانه خویش، مانند مادرش فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) وصیت کرده باشد که شبانه به خاکش سپارند تا کسی از مدفنش آگاه نباشد. بنابراین، می‌بینیم طرفداران این مدعا، از احتمالات و دلائل ظنی سخن گفته‌اند و ادله متقن تاریخی ارائه نکرده‌اند.
۱. بودند.»
۳. مالک بن انس چنین می‌گوید: «... مدت حضور ایشان در مدینه، چهار ماه و ده روز بود. ایشان پیوسته در این مدت، گریه و زاری می‌کرد و عزاداری و نوحه‌سرایی بر پا می‌نمود تا اینکه وفات یافت». منشاء دیدگاه مصر ریشه در ۲ منبع دارد. ۱.
۲. این رساله قدیمی‌ترین منبعی است که مصر را مکان دفن حضرت ذکر کرده است. پس از ۱۱ ماه و ۱۵ روز (از شعبان سال ۶۱ تا رجب سال ۶۲ هجری) در روز یک‌شنبه ۱۵ رجب سال ۶۲ هجری حضرت، دعوت حق را لبیک گفت و بنا بر وصتش، در خانه مسلمه (محل زندگی‌اش) دفن شد. مسلمه تعزیت گفت و آن دو و حاضران گریستند. من در تشییع جنازه حاضر بودم. مسلمه در مسجد جامع بر او نماز خواند و جنازه را به حمراء بازگرداندند و طبق وصیتش در استراحت‌گاه او در همان خانه دفن کردند.
منابعی که متعلق به صوفیه است؛ همان شخصی که صوفیه در مورد وی ادعا می‌کند که او، قادر به خواندن و نوشتن نبوده است. انتشار این کتاب سبب شد صاحب‌نظرانی غیرمصری هم بر این باور شوند که آن حضرت در مصر مدفون است. حتی مطالب تاریخی دیگر آن هم به کتابها راه یافت و اکنون به صورت یکی از منابع تحقیق در آمده است. بنابراین کتاب اخبار الزینبیات اولین بار در سال ۱۳۳۳ ق. چاپ شد. بی‌گمان مدح و ثقه بودن این مرد، بارها در کتاب‌های رجال و انساب آمده است.
بعضی از مواردی که برای نشان‌دادن ساختگی بودن اخبار الزینبات، ذکر می‌کنیم. اما از سال ۱۳۳۳ ق که این رسـاله چاپ شد، نام آن در کتابها به عنوان اثری از عبیدلی ثبت گردید.
ب) اشکالات سندی؛ نام‌هایی در سلسله اسناد اخبار الزینبات آمده که در منابع رجالی و روایی نیامده است، نه تنها نام بعضی از آنها در منابع رجالی و روایی نیامده، بلکه در هیچ کتابی یافت نشدند.
ج) تناقضات محتوایی؛ ۱۷.۲.۲.
۲ - بطلان قول صوفیه یکی از منابع دیدگاه مصر، کتاب‌های مربوط به صوفیه است. از جمله: ۱.
۳. گردشگران مسلمانی که در سده‌های میانه در سرزمین‌های مختلف اسلامی گشت‌وگذار داشته‌اند، مشاهدات خود در مورد آثار با ارزشی همچون مساجد، گورستان‌ها، مدارس و... را ثبت و ضبط کرده‌اند. از این‌رو نوشته‌های آنان، این اطمینان را به ما درباره شهرت آثار آنان می‌دهد. گروهی از آن گردشگران مشهور همانند ابن‌جبیر ، ابن‌بطوطه و ابن‌شاهین وارد مصر شدند. ۱. ۲. ۳. ۴. ۱.
۲. ابن‌زیات (م۸۱۴ه.
ق)؛ او درباره مقبره‌های زیارتی مصر، کتابی پرحجم و در نهایت دقت و متانت دارد که آن‌را « الکواکب السیارة فی ترتیب الزیاره » نامیده است. ۳.
۴. او همچنین رساله دیگری دارد که درباره زندگی‌نامه آن دسته از مردان و زنان صحابی است که وارد مصر شده یا در آنجا درگذشته‌اند. وی این رساله را «درّ السحابة فیمن دخل مصر من الصحابة» نامیده است. این رساله چاپ شده و بسیار مشهور است و در سراسر جهان اسلام نیز توزیع شده است. خلفای فاطمی بودند که با اهتمام و توجه ویژه‌ای، پایه‌گذار سنت بزرگداشت روز غدیر در مصر شدند. این عبارت از زبان تمامی مؤذن‌های مساجد مصر، طنین‌انداز می‌شد.
نوحه‌گران به سمت مسجد جامع قاهره می‌رفتند و دسته‌جمعی مصیبت اهل‌بیت می‌خواندند. این عادت آنان، تا زمان انقراض دولت فاطمی پابرجا بود. ما این حقیقت را که یک بانوی زینب نام در مصر مدفون باشد، انکار نمی‌کنیم؛ مزارهایی که پیشینیان زیارت می‌کردند، همچنان زیارت می‌شوند و آیندگان نیز آنها را زیارت خواهند کرد و تاریخ‌نگاران و مزارنویسان گذشته و معاصر، آنها را بیان نموده‌اند. این مزارها عبارت‌اند از:
۱. در نتیجه این خواسته مصریان، آن بانو در منزلش، یعنی همان جایی که الان مقبره ایشان قرار دارد، دفن شد.
۲. ایشان به همراه برادرش در سال ۲۱۲ ه.ق وارد مصر شد.
۳. مردم مصر آن‌را زیارت می‌کرده‌اند و ظافر ، خلیفه فاطمی، پیاده ایشان را زیارت می‌نمود. این بانو در سال ۲۴۰ ه.ق، دیده از جهان فروبست. مصری‌ها کرامات بسیاری درباره ایشان نقل کرده‌اند که اگر آنها را بیان کنیم، بحث پیرامون آن به درازا می‌کشد. ۴.
۵. همان‌گونه که پیش از این به آن اشاره شد.
۶. جالب اینکه هر دو نفر، اگر در جایی، جانب دیدگاه مصر را گرفته‌اند، در جای دیگر، جانب شام را اختیار کرده‌اند. بنابراین، سخن این دو مورخ خنثی است، یعنی دیدگاه مصر را نه نفی می‌کنند و نه اثبات. چهل سال آن بانو را خدمت کرد و سرانجام در مصر از دنیا رفت و در قاهره دفن شد. برخی نیز قبّه زینبیه قاهره را ساخته افراد سودجو با مطامع دنیایی یا خواب و خیال برخی از صوفیان و زاهدان دانسته‌اند. بن الحسن المثنی؛ هدف پیشینیان از گفتن چنین عباراتی درباره بانو نفیسه، فقط احترام گذاشتن به این بانو و بزرگداشتش بوده است.
آنان با این عادت، احترام خ. ر. ب. نسب والای علویان ابراز می‌کردند. این مزار، پیوسته محل اجابت دعا بوده و کرامات بسیاری از آن ظاهر شده است که بر سر زبان‌ها جاری شده، و سینه‌به‌سینه، نقل گردیده است. وی بعد از مصیبت برادرش وفات یافت و در روستایی از اطراف دمشق که به آن راویه می‌گویند، دفن گردید. من با گروهی از دوستانم قبر ایشان را زیارت کردیم. ۱۷.۳.
۲ - گروه دوم علما و مورخانی هستند که گفته‌اند، کسی که در روستای راویه دفن است، همان بانو زینبی است که کنیه‌اش ام‌کلثوم است یا اینکه گفته‌اند، وی دختر فاطمه زهرا (علیهاالسّلام) است. اما برخی گفته‌اند ایشان همان کسی است که خلیفه دوم با او ازدواج کرد. این ادعا، سخنی موهوم و بی‌پایه است و حقیقت ندارد. بنابر دیدگاه سوم نیز بانوی مدفون در راویه ام‌کلثوم از اهل بیت است، وی نزدیک‌ترین مردم از نظر نسب به پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) است.
این دیدگاه مخالف دیدگاه اول نیست بلکه موید آن است. اما در ادامه گفته‌اند وی همان کسی است که خلیفه دوم با او ازدواج کرد. این ادعا سخنی موهوم و بی‌پایه و اساس است و حقیقت ندارد. بنابراین ام‌کلثوم مدفون در شام قطعا و یقینا همسر خلیفه دوم نیست. پس اگر این مطلب برایشان اثبات شود، دیگر موردی برای انکار باقی نمی‌ماند. ابن‌جبیر (م ۶۱۴ ه.
ق) نیز این مزار را زیارت کرده و در سفر خویش، از محل‌های وقفی مربوط به این مزار، سخن گفته است.
همچنین ابن‌بطوطه (م ٧٧٠ ه.
ق) نیز این مزار را زیارت کرده است. به طوری که هزاران زائر از سرزمین‌های وسیع اسلامی، به زیارت ایشان می‌آمدند. در اینجا ما اسامی مؤلفانی را ذکر می‌کنیم که به این موضوع اشاره کرده‌اند. او زندگی‌نامه آن بانو را در « کشف الظنون » « اللمعات البرقیه » آورده است. وی در کتاب «الاشارات» خود، این مزار را با نام ام‌کلثوم ذکر کرده است. بر روی این مزار، یک مسجد قرار گرفته است، و خارج از آن، منزل‌هایی وجود داشته و دارای موقوفاتی نیز م.
ب.. بر روی مزار ایشان، مسجدی بنا شده است و درآمدها و موقوفاتی نیز دارد. اهالی دمشق آن‌را «قبر الست» یا ام‌کلثوم می‌نامند. این کتاب از نسخه‌های خطی شماره ۶۶۲۶، کتابخانه ظاهریه است. مادرش فاطمه بتول (سلام‌الله‌علیها) است که در این مکان بعد از بازگشت دومش وفات یافته و در اینجا دفن شده است.» در نتیجه آن کتیبه را بر روی قبر قرار می‌دهند. او در آخر ربیع الاول سال ۷۶۸ ه.ق وقف‌نامه‌ای طولانی نوشت و بزرگانی از قاضیان شام اعم از بعلبک و دمشق را به عنوان شاهد برگرفت.
فضّه فرزند پادشاه هند بود که پس از اسارت به دست مسلمانان، توسّط پیغمبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) به خدمت فاطمه (سلام‌الله‌علیها) در آمد. وی دارای فضائل و ارزشهای والایی است که در کتاب‌های تاریخی، تفسیری به آنها اشاره شد. در شماری از منابع نام وی فضّه نوبیّه ثبت شده است. و خود فضّه هم جزء اسیران بود. هیچ اختلاف نظری در این‌باره وجود ندارد که ایشان در دمشق نزدیک مزار عقیله بنی‌هاشم و در باب الصغیر دفن شده است. بنابراین، دفن آن حضرت در این دو سرزمین نیازمند دلیل قطعی است که تاکنون به دست نیامده است.
از قاعده استصحاب هم در مسائل تاریخی کاری ساخته نیست. در یک نگاه کلی، می‌توان احتمال مدینه را بدون دلیل، احتمال مصر را دارای اشکالات فراوان و احتمال شام را با وجود اندک درنگ تاریخی، از سه دیدگاه قبلی برتر و کامل‌تر و استوارتر دانست. این خانه‌ها و زیارتگاه‌ها و لو منسوب به آنها باشد، جای ذکر و توجه به خدا و انسان‌سازی و پیوند با شهیدان و اهل بیت است. محل دفن اهل بیت هر کجا که باشد یاد و خاطره‌شان زنده است و در سینه‌های مردم عاشق جای دارند.
وَ صَفْوَةِ مِنْ عِبادِهِ تَحِنُّ الَیکُمْ؛ اولَئِک یا عَلیّ الْمَخْصُوصونَ بِشَفاعَتِی؛ الْوارِدوُنَ حَوْضِی، وَ هُمْ زُوّاری غَداً فِی الجَنَّهِ. یا عَلِی! مَنْ عَمَّرَ قُبُورَکُمْ وَ تَعَاهَدَها؛ ای اباالحسن! حقیقتاً خداوند متعال قبر تو و فرزندان تو را همچون منزلگاهی از منزلگاه‌های بهشتی و سرایی از سراهای آن قرار داده است. ای علی! آنان از افراد برگزیده و خاصی هستند که مشمول شفاعت من خواهند شد و بر حوض ( کوثر ) من وارد می‌شوند و در فردای قیامت در بهشت جزء زیارت‌کنندگان من خواهند گردید. ای علی!
منبع: زینب الکبری (علیهاالسّلام) من المهد الی اللحد، ص۵۹۵ · اعیان الشیعه، ج۷، ص۱۴۰ · بطلة الکربلاء، ص۳۹۵ · ناسخ التواریخ، حضرت زینب کبری (سلام‌الله‌علیها)، ص۵۶۱ · بزرگ بانوی جهان زینب (سلام‌الله‌علیها)، ص۱۷۵ · بزرگ بانوی جهان زینب (سلام‌الله‌علیها)، ص۵۷۸ · حیاۀ النساء اهل البیت (علیه‌السّلام)، ص۷۲۲ · ناسخ التواریخ، ص۵۷۸ · السیدة زینب، ص۳۲۶ · زینب الکبری (علیهاالسّلام) من المهد الی اللحد، ص۵۹۸ · المراۀ العظیمۀ، ص۲۵۲ · محمدجواد، بطلة الکربلاء، ص۳۹۵ · التنبیۀ و الاشراف، ص۲۶۰ · طبقات الکبری، ج۸، ص۳۳۹ · الخلاف، ج۱، ص۷۲۲ · تاریخ الاسلام، ج۴، ص۵۸ · طبقات الکبری، ج۸، ص۳۴۰ · الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد، ج۱، ص۳۵۴ · الاخبار الطوال، ص۲۲۸ · انساب الاشراف، ج۱، ص۴۰۲ · الشّهید مسلم بن عقیل (علیه‌السّلام)، ج۱، ص۱۵۷ · ناسخ التواریخ، ص۵۶۱ · بطلة الکربلاء، ص۳۹۶ · موسوعة التاریخ الاسلامی، ج۶، ص۲۲۶ · موسوعة کربلاء، ج۲، ص۶۴۹ · اخبار الزینبیات، ص۱۱۹ · تاریخ النّیاحه علی الامام الشهید الحسین بن علی (علیهماالسلام)، ج۱، ص۹۱ · زینب الکبری (علیهاالسّلام) من المهد الی اللحد، ص۶۱۶ · اخبار الزینبیات، ص۱۲۱ · یس/سوره۳۶، آیه۵۲ · موسوعه التاریخ الاسلامی، ج۶، ص۲۲۷ · ج۲، ص۱۳۰ · النجم الثاقب فی احوال الامام الحجّة الغائب، ج۱، ص۳۹۴ · الاتحاف بحب الاشراف، ص۲۱۲ · مشارق الأنوار فی فوز أهل الاعتبار، ص۱۰ · رجال نجاشی، ص۴۴۱ · تحفة الأحباب و بغیة الطلاب، ص۹۴ · الشیعة فی مصر، ص۲۴ · الکواکب السیاره، ص۳۰ · الخطط التوفیقیة الجدیدة، ج۵، ص۲۹ · الاشارات الی معرفه الزیارات، ص۳۸ · رحله ابن جبیر، ص۲۰ · رحلة ابن بطوطة، ج۱، ص۲۰۵ · معجم البلدان، ج۵، ص۱۴۲ · المواعظ والاعتبار بذکر الخطط والاثار، ج۴، ص۳۱۶ · المواعظ والاعتبار بذکر الخطط والاثار، ج۴، ص۳۲۷ · المواعظ والاعتبار بذکر الخطط والاثار، ج۴، ص۳۲۵ · الکواکب السیارة فی ترتیب الزیارة، ص۵۲ · حسن المحاضرة، ج۱، ص۵۱۱ · حسن المحاضرة، ج۱، ص۱۶۷ · زینب کبری (سلام‌الله‌علیها)، ص۱۲۳ · الفاطمیون فی مصر، ص۸۹ · صبح الاعشی فی صناعه الانشاء، ج۱۳، ص۲۴۴ · وفیات الاعیان، ج۳، ص۲۳۶ · اتعاظ الحنفا باخبار الائمه الفاطمیین الخلفا، ج۳، ص۲۰ · شذرات الذهب فی اخبار من ذهب، ج۷، ص۶۰۳ · اخبار الزینبیات، ص۲۶ · الاعلام، ج۳، ص۶۷ · عدة من الباحثین و المفکرین المصریین، أهل البیت فی مصر، ص۴۵۸ · المجدی فی انساب الطالبیین، ص۱۰۶ · منتهی المقال فی أحوال الرّجال، ج۲، ص۹۳ · تاریخ مدینه الدمشق، ج۶۹، ص۱۷۴ · الزیارات بدمشق، ص۲۱ · اعیان الشیعه، ج۷، ص۱۴۲ · مرقد العقیلة زینب (علیهاالسّلام)، ص۹۲ به بعد · زینب الکبری بطلة الحریة، ص۲۱۸ · پژوهشی پیرامون بارگاه حضرت زینب (سلام‌الله‌علیها)، ص۷۴ · الموسوعة الکبری عن فاطمة الزهراء (علیهاالسّلام)، ج۷، ص۳۱۳ · زینب الکبری بطلة الحرّیة، ص۲۱۹ · پژوهشی پیرامون بارگاه حضرت زینب (سلام‌الله‌علیها)، ص۷۳-۷۴ · نزهة الانام فی محاسن الشام، ص۳۷۴-۳۸۱ · رحله ابن جبیر، ابن جبیر، ص۲۲۸ · تجرید اسماء الصحابة، ج۲، ص۲۸۸ · رحلة ابن بطوطة، ج۱، ص۳۲۳ · نزهة الانام فی محاسن الشام، ص۳۷۴ · نزهة الانام فی تاریخ الاسلام، ص۳۸۶ · مراقد المعارف، ج۱، ص۲۴۰ · معارف الرجال، ص۳۳۴ · الخیرات الحسان، ج۲، ص۲۹ · لؤلؤ و مرجان، ص۱۷۷ · عقیلة الوحی، ص۲۵۳ · الکنی والالقاب، ج۱، ص۲۲۸ · علی بن الحسین، ص۶۹ · رحلة ابن جبیر، ص۲۲۸ · تعریب کامل بهائی، ج۱، ص۱۰ · الاشارات، ص۱۸ · کریمة الدارین، ص۲۵ · تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۴۹ · اعیان الشیعه، ج۳، ص۴۸۶ · الاشارات الی معرفه الزیارات، ص۲۱ · معجم البلدان، ج۳، ص۲۰ · الاعلاق الخطیره فی ذکر امراء الشام والجزیره، ج۱، ص۱۸۲ · الخطط الدمشقیة، ج۶، ص۶۴ · مفتاح‌الجنات، ج۲، ص۲۶۳ · تحفه العالم، ص۲۳۵ · ریاحین الشریعه، ج۴، ص۳۱۶ · قاموس الرجال، ج۱۲، ص۲۱۶ · تاریخ طبری، ج۴، ص۱۱۹ · کریمة الدارین، ص۲۰ · الاشارات، ص۳ · المزار، ص۴۵ · الاعلاق الخطیره فی ذکر امراء الشام والجزیره، ج۳، ص۱۸ · نزهة الانام فی تاریخ الاسلام، ص۱۹۷ · زینب الکبری (علیهاالسّلام) من المهد الی اللحد، ص۶۰۴ · مؤرخون دمشق فی العهد العثمانی، ص۸ · ریاحین الشریعه، ج۲، ص۳۱۳ · اسد الغابه فی معرفه الصحابه، ج۵، ص۵۳۰ · موسوعة کربلاء، ج۱، ص۵۳۰ · الموسوعة الکبری عن فاطمة الزهراء (علیهاالسّلام)، ج۱۷، ص۴۳۱ · اسرار الشهاده، ج۲، ص۶۳۰ · عدة من الباحثین و المفکرین المصریین، اهل البیت فی مصر، ص۲۳۴ · معجم البلدان، ج۲، ص۴۶۸ · الاشارات الی معرفه الزیارات، ص۲۲ · الاعلاق الخطیره فی ذکر امراء الشام والجزیره، ج۱، ص۱۸۴ · زبدة کشف الممالیک، ص۴۸ · سفینة البحار، ج۴، ص۳۶۲ · الحدیقة الغناء، ص۳۱۲ · السید زینب الکبری عقیلة الامامة و الولایة، ص۲۷۳ · نور/سوره۲۴، آیه۳۶ · فرحة الغری، ص۱۰۵
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.