حضرت عباس (علیه‌السّلام): بررسی و نقد یک گزارش مشهور

از آن پس، گزارش یاد شده به سبب بعد حزن‌انگیز و گریه‌آور آن و بار احساسی و عاطفی‌اش، به محافل و مجالس روضه‌خوانی و به بسیاری از مقتل‌های معاصر راه یافته است. (همچنین برخی از نویسندگان مقتل‌ها، شاخ و برگ‌های بیشتری به این جریان داده و تا توانسته‌اند، بر تحریف این گزارش افزوده‌اند. البته دربارهٔ زمان به میدان رفتن و شهادت حضرت عباس (علیه‌السّلام) که در مقایسه با بقیهٔ بنی‌هاشم، دو گونه گزارش در دست است. بر اساس برخی گزارش‌ها، زمانی که چند نفر از بنی‌هاشم شهید شده بودند، حضرت عباس (علیه‌السّلام) به میدان رفت. اما بنابر برخی گزارش‌های دیگر، وی جزء آخرین افراد بنی‌هاشم بوده که پیش از امام، شهید شده است. (چنان‌که در حوادث شب عاشورا و لابه‌لای حوادث گذشته نگاشته شد) یاران امام (علیه‌السّلام) کسانی بودند که ماندن کنار امام را بر هر چیزی ترجیح داده بودند و در این‌باره، تمام امتحانات و آزمون‌ها را با موفقیت پشت سر گذارده بودند و به هیچ‌رو حاضر به تنها گذاشتن امام (علیه‌السّلام) نبودند. سر راه غاضریه ، همان‌جا که هم اکنون قبر اوست، دفن کردند. از اشکالات دیگر این گزارش آن است که نام قاتل حضرت عباس (علیه‌السّلام)، شخصی به نام «نوفل ازرق» گفته شده است. اما (چنان‌که نوشته شد) هیچ یک از منابع متقدم، نام قاتل یا قاتلان حضرت را به این نام ضبط نکرده است.) منبع: بحارالانوار، ج۴۵، ص۴۱-۴۲ · ص۳۰۵-۴۳۰، ۳۰۷ (به اختصار) · قم، انتشارات نوید اسلام، ۱۳۸۱ ش، ص۴۱۵-۴۱۸ · ناسخ التواریخ، ج۶، ص۲۷۸-۲۷۹ · ج۲، ص۴۹۶ به بعد · الارشاد، ص۱۰۹-۱۱۰ · الفتوح، ج۵، ص۱۱۴-۱۱۵ · فصلنامه تراثنا، ش۱۰، ص۱۸۰ · علل الشرایع، ج۱، باب۱۶۳، ص۲۲۹ · معانی الاخبار، ص۲۸۸-۲۸۹ · الارشاد، ج۲، ص۱۱۴، ۱۲۶ · بحارالانوار، ج۴۵، ص۴۲ · روضة الشهداء، ص۴۱۷