حق اختصاص: اسباب حق اختصاص

حق اولویت و اختصاص با اسباب زیر حاصل می‌شود. ۱. حیازت : چنانچه کسی چیزی را که مالیت ندارد- مانند شراب- حیازت کند و آن را به تصرف خود در آورد، نسبت به آن حق اختصاص پیدا می‌کند. البته اگر چیزی علاوه بر عدم مالیت، منفعت حلال قابل اعتنا نیز نداشته باشد، از قبیل مگس و پشه، در ثبوت حق اختصاص به آن اختلاف است. از برخی، در این قسم- که مالیت ندارد- عدم ثبوت حق اختصاص نقل شده است. کسی که بدون قصد تملّک، مباحی از مباحات اصلی، مانند هیزم و علوفه زمین بی مالک را حیازت کرده است، بنابر قول برخی، نسبت به آن، حق اختصاص پیدا می‌کند. ۲. اقطاع : اقطاع زمین با تحقق شرایط آن موجب ثبوت حق اولویت و اختصاص برای اقطاع شونده می‌شود. ۳. تحجیر: تحجیر ِ (سنگ چینی و مانند آن) زمین موات موجب ثبوت حق اولویت و اختصاص نسبت به زمین سنگ چینی شده برای تحجیر کننده است. ۴. سبق : پیشی گرفتن بر دیگران در استفاده از مکانهای عمومی و موقوفات عام ، همچون مساجد ، موجب ثبوت حق اولویت و اختصاص برای پیشی گیرنده م. ب.. ۵. احیا : احیای زمین موات بنابر قول برخی موجب ثبوت حق اختصاص نسبت به حریم آن است. برخی، احیا کننده را مالک حریم دانسته‌اند. احیای زمین موات به قول برخی، از اسباب ثبوت حق اختصاص آن زمین برای احیا کننده است؛ هرچند بنابر قول مشهور ، بلکه اجماع ادعا شده، احیا موجب ملکیت است. منبع: بلغة الفقیه ج۱، ص۳۴ · کتاب المکاسب ج۱، ص۱۶۱ · غایة الآمال ج۱، ص۴۴-۴۵ · القواعد الفقهیة (بجنوردی) ج۱، ص۱۸۲ · احیاء الاراضی الموات ص۲۷۸-۲۷۹ · مسالک الأفهام ج۱۲، ص۴۱۹ · التعلیقة علی المکاسب ج۲، ص۱۹۴ · الانوار اللوامع ج۱۱، ص۱۶۶ · مصباح الفقاهة ج۵، ص۱۲۸