حقیقت شفاعت: تأثیر اراده الهی بر سلسله علل

هر پدیده‌ای برای خود، علت ویژه‌ای دارد که سرچشمه وجود معلول خود می‌باشد، قانون علیت و معلولیت از اصول مسلمی است، که هر فرد واقع‌بین و به اصطلاح هر « رئالیستی » به آن ایمان راسخ دارد. روی این اصل، جهان آفرینش ، توده بی‌شماری است از اسباب و مسببات که پدیده‌های جهان را مانند حلقه‌های زنجیر به هم پیوند داده است. در کنار باغچه مصفا و دل‌نوازی نشسته‌ایم، ناگهان وزش نسیم ملایمی را لمس می‌کنیم، می‌بینیم که نسیم، برگ گیاهان و گل‌ها را نوازش می‌دهد، و آن‌ها را به آرامی به حرکت درمی‌آورد، یک فرد سطحی چنین فکر می‌کند که نسیمی وزید، گل و گیاهی را به حرکت درآورد؛ اما از نظر یک فیلسوف واقع‌بین، یک دانشمند جهان‌شناس، وزش این نسیم با تمام پدیده‌های جهان، که در همان لحظه یا پیش از آن وجود داشته و دارند، کاملاً مرتبط می‌باشد؛ و میلیاردها علت، از نخستین روز آفرینش دست به دست هم داده‌اند، تا چنین پدیده‌ای به وجود آمده است. با اعتراف به این‌که جهان خلقت توده‌ای از اسباب و مسببات و علل و معلولاتی است که به هم پیوسته‌اند، به طوری که پدیده‌های امروز، معلول پدیده‌های دیروز، و حوادث دیروز مسبب از حوادث پریروز است.... با اعتراف به این حقیقت ، از نظر یک فرد خداشناس مجموع «سلسله علل» به علة العللی به نام «خدا» می‌رسد که سرچشمه جهان هستی و پدیدآورنده نظام آفرینش و آفریدگار تمام سلسله علل و معلولات است، و اگر بر فرض محال، وجود او از میان برداشته شود، کاخ جهان با عظمت خلقت ، فرو می‌ریزد و از غلغله علل و معلولات اثری به چشم نمی‌خورد؛ زیرا تمام اسباب و علل در جهان آفرینش از او سرچشمه گرفته و قائم به وجود اوست و هر چه دارند، از او دارند. اوست که به خورشید فروزندگی، و به آتش سوزندگی، و به ماه درخشندگی، عطا نموده که هر کدام مبدأ پیدایش میلیون‌ها پدیده در جهان می‌باشند و هر پدیده در نوبه خود نیز مصدر یک رشته حوادث دیگر م. ب.. درست است که در جهان آفرینش هر پدیده‌ای علتی دارد، و اراده حکیمانه الهی بر این تعلق گرفته است که هر پدیده‌ای از علت ویژه خود سر بزند، ولی در عین حال، آفریننده، سبب و دهنده سببیت به آتش، و گیرنده همین صفت از آن اوست، اوست خدای سبب‌ساز، که به آتش صفت سوزندگی داده است، و اوست خدای سبب‌سوز که آتش را برای ابراهیم بی‌اثر ساخت. بنابراین در نظام آفرینش هیچ علتی بدون مشیت و اراده حکیمانه او مبدأ اثری نمی‌گردد، و تأثیری از خود نشان نمی‌دهد.