حل اختلاف نیمه الزام آور — اغلب نقاط جهان به عنوان یک روش

در پاسخ باید گفت در شیوه های جدید حل و فصل اختلافات بنا به توافق طرفین می توان مرحله ای را پیش بینی کرد که نتیجه ی حل اختلاف پیش از الزام آور بودن در فرجه ی زمانی معینی مشروط به اعتراض یا نارضایتی ی. ا. ط. گردد. در این حالت اگر هیچ یک از دو طرف به نتیجه ی حل اختلاف مزبور معترض نباشد، اجرای نتیجه ی آن حل اختلاف برای طرفین الزام آور می شود وگرنه، یعنی در صورت اعتراض ی. ا. ط. از حالت الزام خارج و به مرحله ی بعدی رسیدگی که نتیجه ی آن الزام آور در مرحله ی بعدی تعیین می شود. بنابراین تعریف چنین شیوه ای بستگی به توافق طرفین دارد که به موجب آن حل اختلاف را به دو مرحله ی نیمه الزام آور» و الزام آور» تقسیم میکنند و حتا گاهی بین آن دو مرحله، حل اختلاف سازشی را نیز قرار می دهند. در این صورت حل اختلاف دو طرف به سه مرحله ی غیر الزام آور، نیمه الزام آور و الزام آور تبدیل و تقسیم میشود. بهتر است بگوییم اخیراً شیوه هایی رایج شده که هر چند طرفین اختلاف الزامی به باقی ماندن بر روند حل اختلاف ندارند و می توانند هر زمان از این جریان کناره گیری کنند اما در صورت ادامه ی جریان رسیدگی، تصمیم اتخاذ شده از طرف شخص یا شخاص ثالث بی طرف الزام آور است و هیچ یک از طرفین به صورت یک جانبه نمی تواند آن را نادیده بگیرد. اثر الزام آور تصمیم مزبور، بسته به توافق قبلی طرفین ممکن است دائمی یا موقت باشد. در مطالب بعدی چند روش حل اختلاف نیمه الزام آور را که معمولاً در قراردادهای جدید پیش بینی میشود بررسی و مطالعه میکنیم. ۱۶ هیأت بررسی اختلاف Dispute review board) هیأت بررسی اختلاف یکی از شیوه های استفاده از کارشناسان در حل و فصل اختلافات است و حتا بعضی از نویسندگان آن را جزیی از روش حل اختلاف کارشناسی میدانند. این هیأت ها که ابتدا در ایالات متحده آمریکا در دهه ۱۹۶۰ مورد استفاده قرار گرفتند اکنون در پروژه های مختلف به ویژه پروژه های سنگین و بین المللی در . نگاه کنید به شیوه های جایگزین حل و فصل اختلاف، یوسف درویشی هویدا، نشر میزان، چاپ اول، پاییز ۱۳۸۸، ص ۳۶. اغلب نقاط جهان به عنوان یک روش حل اختلاف و در عین حال پیشگیری کننده از ایجاد اختلافات مورد بهره برداری قرار می گیرند و در بسیاری از قراردادهای مهم و سنگین ساختمانی و پروژه های احداث کارخانه و قراردادهای مشابه که مستلزم وقت و هزینه ی زیاد و همراه با عملیات ساخت و ساز است، تشکیل این هیأتها پیش بینی میشود. این هیأتها که متشکل از کارشناسان و غالباً مهندسان مجرب و مرتبط با موضوعی که ساخت و ساز در خصوص آن انجام می شود است، در آغاز پروژه فعالیت خود را آغاز می کند و بر کلیه ی امور مربوط به پیشرفت پروژه نظارت دارند. اعضای هیأت به طور منظم از پروژه بازدید و جلسات منظمی را در محل پروژه برگزار می نماید. به دلیل آشنایی هیأت با جزییات کار و همچنین اعتماد طرفین به هیأت میزان موفقیت این هیأت ها بسیار بالاست. طبق تحقیقی که در سال ۲۰۰۰ انجام شده، ۹۷ درصد اختلافات مربوط به پروژه های ساختمانی که در آنها از این هیأتها استفاده شده از این طریق حل و فصل شده اند. به کارگیری هیأت های بررسی اختلاف به ویژه در پروژه های سنگین، پیچیده و زمانبر از اتلاف وقت و هزینه ی طرفین جلوگیری می کند. زیرا به دلیل اشراف هیأت بر پروژه و آشنایی آن با جزییات کار و ارجاع اختلاف در مراحل اولیه ی شکل گیری آن به هیأت و ارائه ی پیشنهاد به طرفین در صورت وجود ناهماهنگی و اختلاف عقیده میان آنها موجب می شود که اختلافات فرصت بروز پیدا نکنند و از این لحاظ این هیأت ها نقش پیشگیری از ایجاد اختلاف را بر عهده دارند. مهمتر از همه این که به دلیل نقش پیشگیرانه ی هیأت و نیز حل اختلاف در زمان سریع، توقف کار و اختلاف در اجرای پروژه رخ نخواهد داد. همین امتیازات سبب شده است که این هیأت مورد توجه بعضی از مؤسسات فعال در امر حل و فصل اختلافات قرار گیرد. هیأت های بررسی اختلاف از کارشناسان مرتبط با رشته ی موضوع قرارداد طرفین که در رابطه با آن عملیات ساخت و ساز انجام می گیرد، تشکیل می شود. یکی از مسائل مهم در تشکیل و موفقیت هیأت گزینش کارشناسان واجد صلاحیت از لحاظ تخصص است و در انجام این کار دقیقاً باید به نوع تخصص کارشناس و ارتباط نزدیک آن به پروژه ای که ساخته میشود، توجه نمود. نکته ی مهم دیگر در ترکیب هیأت بررسی اختلاف در پروژه های بسیار بزرگ از پنج و یا حتا شش نفر تشکیل می شود. در پروژه های سبک تنها یک کارشناس به عضویت هیأت در می آید. طبیعی است در حالت اخیر که در عمل نیز چندان رایج نیست طرفین با توافق همدیگر کارشناس واجد صلاحیت را تعیین می کنند.