حکایت در ادبیات عرب: حکایت در علم حدیث

حکایت در علم حدیث به معنای نقل دقیق و لفظ به لفظ قولی است و در صرف و نحو نیز حکایت و حکایت صوت و حکایت اِعراب کاربرد دارد. این واژه به معنای شرح واقعیات نیز آمده که معادل روایت است و به مفهومِ ذکر کلمات مسموع بدون داعیه نقل لفظ به لفظ است. زمخشری گفته است که عربها حکایت را به معنای زبان، که در نظر آن‌ها تقلید یا بازنمایی است، به‌کار می‌برند. از این گفته معلوم می‌شود که چرا در گویشهای سوریایی و لبنانی از فعل حکی معمولا در معنای صحبت کردن استفاده می‌شود. دزی یادآور شده است که حکایت را در اسپانیا به معنای الگو نیز به کار می‌برند، ولی معنای اصلی این واژه نزد دزی همان داستان است. بدین‌ترتیب، چنین می‌نماید که معنای اولیه حکایت از قرن هشتم به بعد منسوخ شده و معنای کلی قصه، داستان، روایت و افسانه را یافته است. در اینجا سه واژه معادل هم داریم: حکایت، خبر و حدیث، که افزودن آن‌ها بر گروهِ واژه‌هایی که در عربی به معنای داستان به کار می‌روند نباید خالی از فایده باشد. منبع: ج۳، ص۲۶۸ـ ۲۶۹، چاپ عبدالسلام محمد هارون، قاهره ۱۳۸۵/۱۹۶۶، چاپ افست بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱ · ج۱، ص۱۰، بیروت: دارمکتبة الحیاة · ابوالفرج اصفهانی، ج۱، ص۶ · ج۱، ص۵، کلن: منشورات الجمل، ۱۹۹۷