دکترین
حُکْم (مفردات‌نهج‌البلاغه): کاربردها
برخی از مواردی که در «نهج‌البلاغه» به کار رفته است، به شرح ذیل م. ب.: حُکْمَ - خطبه ۴۰ (خطاب به خوارج)" name="_ حُکْمَ - خطبه ۴۰ (خطاب به خوارج)" title=" حُکْمَ - خطبه ۴۰ (خطاب به خوارج)" >۲.
۱ - حُکْمَ - خطبه ۴۰ (خطاب به خوارج) حضرت علی (علیه‌السلام) آن‌گاه که شنید: خوارج در رابطه با عدم قبول حکمیّت می‌گویند ( لا حکم الّا لله ) فرمود: «کَلِمَةُ حَقٍّ یُرادُ بِها باطِلٌ! نَعَمْ إِنَّهُ لا حُکْمَ إِلاَّ للهِ، و لکِنَّ هؤُلاَءِ یَقُولُونَ: لاَ إِمْرَةَ، فإِنَّهُ لاَبُدَّ لِلنّاسِ مِنْ أَمِیر بَرّ أَوْ فاجِر» «سخن اینان سخن حق است و لیکن از آن باطل اراده می‌شود: آری حکم و داوری و دستور مال خداست ولی این‌ها می‌گویند: حکومت مخصوص خداست با آن‌که مردم باید امیری داشته باشند خوب یا بد». الْحَکَمُ - نامه ۴۵ (بهترین حکم)" name="_ الْحَکَمُ - نامه ۴۵ (بهترین حکم)" title=" الْحَکَمُ - نامه ۴۵ (بهترین حکم)" >۲.
۲ - الْحَکَمُ - نامه ۴۵ (بهترین حکم) حَکَم (بر وزن شرف) به معنای داور و قاضی است. (شرح‌های خطبه: ) الْحُکَماءِ - حکمت ۲۵۶ (سخن دانشمندان)" name="_ الْحُکَماءِ - حکمت ۲۵۶ (سخن دانشمندان)" title=" الْحُکَماءِ - حکمت ۲۵۶ (سخن دانشمندان)" >۲.
۴ - الْحُکَماءِ - حکمت ۲۵۶ (سخن دانشمندان) حَکیم به معنای محکم کار است. «الحکیم: المتقن للامور» . «سخن حکما و دانشمندان اگر درست باشد، داروى (شفا بخش) است و اگر نادرست و خطا باشد درد و بیمارى (مهلک) است». (شرح‌های حکمت: ) الْحِکْمَةُ - حکمت ۷۵ (درباره حکمت)" name="_ الْحِکْمَةُ - حکمت ۷۵ (درباره حکمت)" title=" الْحِکْمَةُ - حکمت ۷۵ (درباره حکمت)" >۲.
۵ - الْحِکْمَةُ - حکمت ۷۵ (درباره حکمت) حِکْمَت به معنای حالت، خصیصیه درک و تشخیص که شخص به وسیله آن می‌تواند کار را متقن و محکم انجام دهد، علی هذا حکمت حالت نفسانی است. «گفتار حکمت‌آمیز، گمشده مؤمن است پس حکمت را بگیر هرچند از اهل نفاق باشد». (شرح‌های حکمت: ) مُحْکَماً - خطبه ۲۱۰ (احادیث بین مردم)" name="_ مُحْکَماً - خطبه ۲۱۰ (احادیث بین مردم)" title=" مُحْکَماً - خطبه ۲۱۰ (احادیث بین مردم)" >۲.
۶ - مُحْکَماً - خطبه ۲۱۰ (احادیث بین مردم) مُحْکَم به معنای روشن و واضح است. آیات محکم آیاتی هستند که مدلول آنها روشن و مراد از آنها معلوم است. آیات متشابه آیاتی است که دارای چند جنبه و چند معنی هستند و مراد از آنها به درستی روشن نیست. به عقیده نگارنده آیات متشابه آیاتی هستند که وقوع و پیاده شدن آنها و خارج آنها برای ما قابل درک نیست، نظیر: ( فِیها یُفْرَقُ کُلُّ اَمْرٍ حَکِیمٍ ) که نمی‌دانیم در شب قدر ، امور عالم چطور از همدیگر جدا می‌شوند و سرنوشت هر کس به سوی او سرازیر می‌شود، این مطلب را در تفسیر احسن الحدیث ذیل ( هُوَ الَّذِی اَنْزَلَ عَلَیْکَ الْکِتابَ مِنْهُ ) به طور مشروح گفته‌اند. «آنچه در بین مردم شایع است هم احادیث حق است و هم باطل، هم راست و هم دروغ، هم ناسخ و هم منسوخ ، هم عام و هم خاص ، هم محکم و هم متشابه، هم احادیثى است که به خوبى حفظ شده». (شرح‌های خطبه: ) مُحْکَمَهُ - خطبه ۲۱۰ (در وصف دانا)" name="_ مُحْکَمَهُ - خطبه ۲۱۰ (در وصف دانا)" title=" مُحْکَمَهُ - خطبه ۲۱۰ (در وصف دانا)" >۲.
۷ - مُحْکَمَهُ - خطبه ۲۱۰ (در وصف دانا) حضرت در وصف دانا فرموده: «وَ عَرَفَ الْخاصَّ وَ الْعَامَّ، فَوَضَعَ کُلَّ شَیْء مَوْضِعَهُ، وَ عَرفَ المُتَشابِهَ وَ مُحْکَمَهُ » ؛ « خاص و عام ، محکم و متشابه را شناخته و هر کدام را در جاى خویش قرار داده است». حضرت علی (علیه‌السلام) به خوارج درباره صلح صفین فرموده: «وَ قَدْ کُنْتُ نَهَیْتُکُمْ عَنْ هذِهِ الْحُکُومَةِ فَأَبَیْتُمْ عَلَیَّ إِباءَ المخالفین، حَتَّى صَرَفْتُ رَأْیِی إِلَىْ هَواکُمْ» ؛ «من شما را از این حکمیّت نهی کردم ولی امتناع کردید، مانند امتناع نافرمانان، تا رای خ. ر. ب. طرف هوای نفس شما برگرداندم». لَوْ کَانَ یُطاعُ» ؛ «من فرمان خویش را در مورد حکمیّت به شما گفتم ... اگر کسى گوش به سخنان قصیر مى‌داد». (شرح‌های خطبه: ) حُکُومَة - نامه ۵۳ (خطاب به مالک)" name="_ حُکُومَة - نامه ۵۳ (خطاب به مالک)" title=" حُکُومَة - نامه ۵۳ (خطاب به مالک)" >۲.
۱۰ - حُکُومَة - نامه ۵۳ (خطاب به مالک) حضرت خطاب به مالک اشتر می‌فرماید: «وَ الْواجِبُ عَلَیْکَ أَنْ تَتَذَکَّرَ ما مَضَى لِمَنْ تَقَدَّمَکَ: مِنْ حُکُومَة عَادِلَة، أَوْ سُنَّة فاضِلَة» ؛ «بر تو واجب است که همواره به یاد حکومت‌هاى عادلانِ پیش از خود باشى».
منبع: نهج البلاغه، ت الحسون، ص۱۰۱، خطبه ۴۰ · نهج البلاغه با ترجمه فارسی روان، ص۹۹، خطبه ۴۰ · ترجمه و شرح نهج البلاغه، ج۲، ص۲۱۹ · نهج البلاغه، ت الحسون، ص۶۷۷، نامه ۴۵ · نهج البلاغه با ترجمه فارسی روان، ص۶۵۳، نامه ۴۵ · ترجمه و شرح نهج البلاغه، ج۵، ص۱۷۳ · نهج البلاغه، ت الحسون، ص۲۸۷، خطبه ۱۲۷ · نهج البلاغه با ترجمه فارسی روان، ص۲۷۵، خطبه ۱۲۷ · ترجمه و شرح نهج البلاغه، ج۳، ص۲۴۷ · اقرب الموارد فی فصح العربیة و الشوارد، ج۱، ص۶۹۸ · نهج البلاغه، ت الحسون، ص۸۴۱، حکمت ۲۵۶ · نهج البلاغه با ترجمه فارسی روان، ص۸۰۳، حکمت ۲۶۵ · ترجمه شرح نهج البلاغه، ج۵، ص۶۴۲ · المفردات، ط دارالقلم، ص۲۴۹ · نهج البلاغه، ت الحسون، ص۷۸۷، حکمت ۷۵ · نهج البلاغه با ترجمه فارسی روان، ص۷۵۱، حکمت۸۰ · ترجمه شرح نهج البلاغه، ج۵، ص۴۷۷ · نهج البلاغه، ت الحسون، ص۵۱۵، خطبه ۲۱۰ · نهج البلاغه با ترجمه فارسی روان، ص۵۰۷، خطبه ۲۱۰ · ترجمه شرح نهج البلاغه، ج۴، ص۳۹ · نهج البلاغه، ت الحسون، ص۵۱۷، خطبه ۲۱۰ · نهج البلاغه با ترجمه فارسی روان، ص۵۱۱، خطبه ۲۱۰ · ترجمه شرح نهج البلاغه، ج۴، ص۴۳ · نهج البلاغه، ت الحسون، ص۹۸، خطبه ۳۶ · نهج البلاغه با ترجمه فارسی روان، ص۹۵، خطبه ۳۶ · ترجمه شرح نهج البلاغه، ج۲، ص۱۹۷ · نهج البلاغه، ت الحسون، ص۹۶، خطبه ۳۵ · نهج البلاغه با ترجمه فارسی روان، ص۹۵، خطبه ۳۵ · ترجمه شرح نهج البلاغه، ج۲، ص۱۸۴ · نهج البلاغه، ت الحسون، ص۷۳۰، نامه ۵۳ · نهج البلاغه با ترجمه فارسی روان، ص۶۹۵، نامه ۵۳ · ترجمه شرح نهج البلاغه، ج۵، ص۳۰۸
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.