حکم گردشگری: سیاحتهاى یاران پیامبر

پس از رحلت پیامبر، با بروز شرایط نوین اجتماعى، دامنه گردشگریها بالا گرفت و جامعه اسلامى‌بیش از روزگار آن حضرت، نیازمند سفر به آفاق و کرانه‌ها گشت. برخى انگیزه‌هاى این گردشگریها چنین است: ۳. ۱ - سفرهاى آموزشى سیاحت براى یادگیرى و یاد دهى که از روزهاى آغازین رسالت پیامبر، پایه گذارى شده بود، پس از پیامبر فزونى گرفت. گسترش سرزمینهاى اسلامى، پراکنده شدن یاران و دخل و تصرفهاى نابجا در احادیث سبب مى‌شد افراد براى تحصیل دانش و یا تبلیغ پیام دین به دور دستها سفر کنند. افراد گاه از مدینه به مصر و از مصر به شام و از بصره به فرغانه رهسپار گردند و با نبود وسائل و امکانات و ناامن بودن راهها رنج سفر را بر خود هموار سازند. شناخت جغرافیاى مناطق نو مسلمان: انگیزه دیگرى که در آن دوره گردشگرى را لازم مى‌ساخت. مشکلات مناطق جدید بود. قانونها و رسمهاى جدیدى که اسلام براى سرزمینهاى نو مسلمان و یا مفتوح العنوه وضع کرده بود، سبب شد افرادى براى شناخت موضوع و اجراى قانونها به آن مناطق سفر کنند. مسائلى چون جزیه ، عُشر خراج ، صدقه و زکات و… محتاج شناسایى گسترده اراضى، نفوس و آمار اقتصادى و سیاسى معادن و رودهاى آن مناطق بود و بدون سیر و سیاحت در سرزمینهاى جدید اجراى این احکام ممکن نبود از این روى، این مسأله پایه اصلى دانش جغرافیا در اسلام گردید. کنجکاوى او را واداشت درباره آن پژوهش کند. ترسایان او را به شکاف کوهى راهنمایى کردند. عبادة به آنان هدایایى داد و از ایشان خواست آثار به جاى مانده از گذشتگان موجود در کوه را به او نشان دهند. آنان عبادة را به غارى بردند که در کوه کنده شده بود. او در آن جایگاه جنازه‌هاى سیزده نفر از گذشتگان را مشاهده کرد. عباده در گزارش خود، به شرح، از شکل و شمایل، لباسها و پاى افزارهاى خفتگان غار ارائه داده و گفته: (از آنان پرسیدم اینان را مى‌شناسید؟ ۳. ۳ - سلمان و حذیفه درایوان کسرى سلمان، از ایرانیان بود عمر پیموده و کهنسال که سالها در پى حق و حقیقت سیاحت کرد. او در جست وجوى پیامبرى که عیسى خبرش را به یاران داده بود، به شهرهاى گوناگونى سفر کرد و استادان بسیارى را خدمت کرد، تا سرانجام به گمشده خود در مدینه دست یافت. این سیاحتها سلمان را مردى دانا و رأیمند ساخت که سخنانش براى حکومت نوپاى مسلمانان مغتنم بود. رایزنى سلمان در نبرد خندق در پیروزى مسلمانان برنیروهاى قریش موثر افتاد. سلمان پس از اسلام نیز، سیاحت را ترک نکرد. در روزگار فرمانروایى سلمان بر ایران ، با یاران ، گاه و بیگاه سیاحت مى‌کرد. کاخهاى شاهان ساسانی از جاهایى بود که سلمان از آن دیدار مى‌کرد: (روزى سلمان با حذیفه بن یمان در عرصه ایوان کسری ، پیرامون شگفتیهاى زمان با یکدیگر گفت وگو مى‌کردند. مردى بیابان نشین از مردمان غامد در آن اطراف شبانى مى‌کرد. و شبها گوسپندان را در ایوان کسرا جاى مى‌داد. در ایوان تختى بود از سنگ رخام که کسرا گاه بر آن مى‌نشست. در پیرامون خرابه‌هاى ثمود و شرایط جغرافیایى آن مطالعه کرد. او خود در این باره گفته: (چون من به زمین ثمود رسیدم آن راه که ناقه رفتى و باز نتوانستى آمد، بپیمودم شصت گز بود.) منبع: ج۲ ص۱۱۶. دوره ۸ جلدی، دارالاسوه · (بحارالانوار)، ج۵۷، ص۱۲۳، مؤسسه الوفاء · ص۴۳ ۴۴، نشرنی · ج۳، ص۱۰۲، دار احیاء التراث العربی · (الکامل فی التاریخ)، ص۲، ص۵۱۴ · (جلاء الاذهان)، ص۳، ص۲۰۲