حکومت دینی: ولایت و حاکمیت در اسلام

در آغاز به این پرسش بسیار اساسی می‌پردازیم که ولایت و حق حاکمیت بر انسان از آن کیست؟ از آن جا که همه انسانها در انسان بودن برابرند و بر هستی یکدیگر هیچ گونه مالکیتی ندارند، می‌توان گفت به حکم عقل و فطرت هیچ انسانی حق حاکمیت و ولایت بر انسانی دیگر را ندارد، به حکم عقل، تنها کسی که حق ولایت و حاکمیت بر انسان دارد که حیات و هستی انسان از آن او است؛ از این رو فقط خداوند متعال بر انسان ولایت و حق حاکمیت دارد: «فاللهُ هو الولیّ؛ فقط خدا ولیّ است». از دیدگاه اسلام نیز این اصل عقلی پذیرفته است و آیات قرآن و روایات معصومان (علیهم‌السّلام) بر درستی آن گواهی می‌دهند. قرآن کریم در موارد متعدد بر این حکم عقلی ارشاد فرموده، حق حاکمیت و ولایت را تنها از آن خداوند می‌داند و کسانی را که غیر خدا را به منزله رب، ولیّ و سرپرست می‌گیرند، گمراه می‌خواند: «. . . یتّخذ بعضنا بعضا اربابا من دون اللّه؛ و بعضی از ما بعضی دیگر را به جای خدا به خدایی نگیرد». «و لا یامرکم ان تتّخذوا الملائکة و النّبیّین اربابا؛ و (نیز) شما را فرمان نخواهد داد که فرشتگان و پیامبران را به خدایی بگیرید». «ا فحسب الّذین کفروا ان یتّخذوا عبادی من دونی اولیاء؛ آیا کسانی که کفر ورزیده‌اند، پنداشته‌اند که (می‌توانند) به جای من، بندگانم را سرپرست بگیرند». «ان الحکم الاّ لله؛ فرمان جز برای خدا نیست». «فالحکم لله العلیّ الکبیر؛ پس (امروز) فرمان از آنِ خدای والای بزرگ است». ۶. ۱ - اسلام مجرای تحقق ولایت الهی حال که به دلیل عقلی و نقلی ثابت شد ولایت و حق حاکمیت فقط از آن خداوند است، این پرسش مطرح می‌شود که ولایت و حاکمیت خدا به چه طریق و چگونه تحقق می‌یابد؟ (روشن است که مراد از ولایت در این پرسش ولایت و حاکمیت تشریعی است؛ زیرا ولایت تکوینی خداوند از طریق قوانین و سنت‌های تغییر ناپذیر حاکم بر انسان و جهان هستی اعمال می‌شود:‌ «فلن تجد لسنّت اللّه تبدیلا و لن تجد لسنّت اللّه تحویلا؛ و هرگز برای سنت خدا جا به جایی و دگرگونی نخواهی یافت...». چنان که در درس پیش بیان شد، اعمال کامل و درست ولایت و حاکمیت، نیازمند حکومت است. امّا تاسیس حکومت خداوند در زمین ، چگونه صورت می‌گیرد؟ در بخش بعد به پاسخ این پرسش خواهیم پرداخت. منبع: الرسائل (رسالة فی الاجتهاد و التقلید)، ج۲، ص۱۰۰-۱۰۱ · اثبات ولایت، ص۹۷ · نساء/سوره۴، آیه۸۴ · آل عمران/سوره۳، آیه۶۴ · آل عمران/سوره۳، آیه۸۰ · کهف/سوره۱۸، آیه۱۰۲ · یوسف/سوره۱۲، آیه۴۰ · مؤمن/سوره۴۰، آیه۱۲ · نامه ۳۱، ص۲۷۲ · عواید الایام، ص۱۸۶ · فاطر/سوره۳۵، آیه۴۳ · ولایت فقیه، ص۵۲ · ولایت فقیه، ص۶۵ · ولایت فقیه، ص۱۵۰ · ولایت فقیه، ص۷۴ · ولایت فقیه، ص۶۳