خلاقیت (علوم تربیتی): تعریف

خلاقیت Creativity: براساس عقیده آیزنک ، آرنولد و مای‌لی ، خلاقیت فرایندی روانی است که منجر به حل مسئله، ایده‌سازی، مفهوم‌سازی، ساختن اشکال هنری، نظریه‌پردازی و تولیداتی می‌شود که بدیع و یکتا باشند. در فرهنگ روان‌شناسی وبر ، خلاقیت عبارت است از ظرفیت دیدن روابط جدید، پدید آوردن‌اندیشه‌های غیرمعمول و فاصله گرفتن از الگوی سنتی تفکر. خلاقیت در فرهنگ روان‌شناسی سیلامی همان تمایل و ذوق به ایجادگری است که در همه افراد و در همه سنین به‌طور بالقوه وجود دارد و با محیط اجتماعی – فرهنگی پیوستگی مستقیم و نزدیکی دارد. شرایطی مناسب لازم است تا این تمایل طبیعی به خودشکوفایی تحقق یابد. خلاقیت، توانایی تفکر در مورد چیزی به شیوه‌ای جدید و غیرمعمول و نیز ارائه راه‌حل‌هایی منحصر به فرد برای مسایل است. گیلفورد ، بین " تفکر همگرا (convergent thinking)" که پاسخی درست به سؤالات ارائه شده و ویژگی تفکر مورد نیاز در آزمون‌های متداول هوش است و " تفکر واگرا (pergent thinking)" که برای سؤالی واحد پاسخ‌های متعددی ارائه می‌دهد و یکی از ویژگی‌های اساسی خلاقیت است، تمایز قایل شده است. رابرت گانیه ، آفرینندگی را نوعی حل مسئله می‌داند. گانیه، در طبقه‌بندی خود از انواع بازده‌های یادگیری ، بالاترین سطح یادگیری را حل مسئله نامیده و طبقه دیگری به آفرینندگی اختصاص نداده اما معتقد است که آفرینندگی نوع ویژه‌ای از حل مسئله است. با وجود شباهت زیاد بین حل مسئله و آفرینندگی، می‌توان آنها را از این لحاظ متفاوت دانست که حل مسئله فعالیتی عینی‌تر از آفرینندگی است و از آن هدف مشخص‌تری دارد. یعنی حل مسئله بیشتر بر واقعیات استوار است و هدف آن عینی و بیرونی است، در حالی‌که آفرینندگی بیشتر جنبه شخصی دارد و زیادتر از حل مسئله به شهود و تخیل وابسته است. منبع: کلاس خلاقیت، ص۳، تهران، سازمان انجمن اولیا و مربیان، ۱۳۸۱، چاپ اول · روان‌شناسی تربیتی، ص۲۹۳، تهران، ویرایش، ۱۳۸۴، چاپ اول · روان‌شناسی پرورشی، ص۵۹۱، تهران، آگاه، ۱۳۸۵، چاپ شانزدهم