خلفای راشدین: خلافت عثمان

به هر روی انتخاب از طریق شورای منصوب، سومین روش انتخاب خلیفه و اعطای مشروعیت به وی بود. با این تفاوت که در نظریه استخلاف، مستخلَف مشخص است، ولی در نظریه شورا مشخص نیست و محدود به اعضای شوراست. ۶. ۱ - تقسیم دوران خلافت دوران دوازده ساله خلافت عثمان (۲۳-۳۵) به دو دوره متمایز تقسیم می‌شود. گفته شده است وی در شش سال نخست به شیوه دو خلیفه پیشین عمل می‌کرد و مردم به روش او ایرادی نمی‌گرفتند. در دوره دوم، عثمان به امور بی‌اعتنا شد و خویشان و نزدیکان خود را در کارها گماشت و نزدیکانش بر او مسلط شدند، اما واقعیت این است که خویشاوندگرایی عثمان از همان آغاز آشکار بود و پنج سال پس از این‌که به خلافت رسید، تمام ولایات مهم منحصرآ در دست خویشاوندانش بود. ۶. ۲ - قتل عثمان عثمان حق خود می‌دانست که از قدرت و ثروت خلافت بنا به میل خویش و آزادانه استفاده کند و از هرگونه اعتراض به رفتار خود از سوی هر کسی، به شدت رنجیده‌خاطر می‌شد. به طوری‌که با افزایش حمایت خلیفه از بنی‌امیه و نادیده گرفتن روش خلیفه دوم در نظارت بر درآمدهای بزرگ، تجمل‌گرایی و اسراف و تبذیر در جامعه اسلامی رواج یافت. همچنین تلاش عثمان در تبدیل زمین‌های عمومی به اموال خالصه، گام بزرگی بود برای تبدیل خلافت به پادشاهی. طولی نکشید که بر اثر سوءسیاست عثمان، بدرفتاری‌های او با برخی از صحابه نخستین، خودکامگی و ستمکاری عاملانش در ولایات، و ترویج پاره‌ای بدعت‌ها که با قرآن و سنّت پیامبر ناسازگار بود، اعتراض‌های شدیدی بروز کرد که تبدیل به شورش و انقلاب بر ضد وی گردید و نهایتآ به کشته شدن او منجر شد. منبع: ج۱، ص۲۴، تاریخ الخلفاء، او، الامامة و السیاسة، بیروت ۱۴۰۱/۱۹۸۱ · Philip Kh (ri Hitti، History of the Arabs), p۱۷۸-۱۷۹, London ۱۹۷۷ · سلوک الملوک، ج۱، ص۸۱، چاپ محمدعلی موحد، تهران ۱۳۶۲ش · انساب الاشراف، ج۵، ص۱۲۳-۱۲۴، چاپ محمود فردوس‌عظم، دمشق ۱۹۹۶-۲۰۰۰ · Wilferd Madelung، The succession to Muh (ammad: a study of the early Caliphate), p۸۶-۸۷, Cambridge ۱۹۹۷ · Wilferd Madelung، The succession to Muh (ammad: a study of the early Caliphate), p۸۱, Cambridge ۱۹۹۷ · مروج الذهب (بیروت)، ج۳، ص۷۶-۷۷ · Wilferd Madelung، The succession to Muh (ammad: a study of the early Caliphate), p۸۵, Cambridge ۱۹۹۷