خلق قرآن: دیدگاه‌ها درباره خلق قرآن

در مساله خلق قرآن از دیرباز چند نظریه و دیدگاه وجود داشته است. ۲. ۱ - دیدگاه اول به گفته اهل تحقیق، بحث پیرامون مخلوق بودن قرآن، از اواخر حکومت بنی‌امیه آغاز گردید (اوایل قرن دوم هجری). نخستین کسی که این بحث را در محافل اسلامی مطرح کرد، « جَعْد بن درهم » معلم « مروان بن محمد » آخرین خلیفه اموی بود. او این فکر را از « ابان بن سمعان » و «ابان» نیز از « طالوت بن اعصم » یهودی فراگرفته بود. «جَعْد» پس از طرح این بحث مورد تعقیب قرار گرفت و به کوفه فرار کرد و در آنجا این نظریه را به « جَهْم بن صفوان ترمزی » منتقل کرد. ۲. ۲ - دیدگاه دوم برخی بر این باورند که اعتقاد به قدیم بودن قرآن از مسیحیت به جامعه اسلامی نفوذ کرده بود؛ زیرا آنان « مسیح » را «کلمة‌الله» می‌دانستند و در نتیجه، کلام خدا ـ که از خداست ـ از نظر آنان «قدیم» شناخته می‌شد. مؤید این نظریه این است که مامون در بخشنامه‌ای که در این مورد به « اسحاق بن ابراهیم » حاکم بغداد نوشت، «اشاعره» را متهم کرد که در مورد قرآن همچون سخنان مسیحیان در مورد حضرت عیسی ، سخن می‌گویند. در‌ هر‌حال در زمان خلافت « هارون »، « بِشْر مَریسی »، که گفته می‌شود یهودی‌تبار بوده، این بحث را دنبال کرد و مدت چهل سال به ترویج فکر مخلوق بودن قرآن پرداخت و چون روزی شنید که هارون سخنان او را شنیده و وی را غیاباً به مرگ تهدید کرده است، متواری شد. این بحث همچنان بین دو گروه مطرح بود تا آنکه « مامون » به آن دامن زد و آتش اختلاف را شعله‌ورتر کرد. منبع: سیره پیشوایان، چ ۷، زمستان ۷۷، قدس، قم، انتشارات مؤسسه امام صادق علیه‌السلام، قم، ص۶۳۱