خوف و رجاء (اخلاق): ارزش امید

در قرآن و روایات ، امید به رحمت خداوند و سرانجام نیکو، از جهات مختلف و به زبان‌های گوناگون مورد تاکید و ترغیب واقع شده است که در زیر تنها به محورهای اصلی آن اشاره می‌شود. ۶. ۱ - مذمت یاس آیات و روایاتی که در مذمت و محکومیت یاس و قنوط از رحمت خدا ـ‌که در مقابل «امید» قرار دارد‌ـ وارد شده است که برخی از آن‌ها بیان گردید. آن‌چه بندگان را صریحاً ترغیب و تشویق به امیدواری به فضل خداوند می‌نماید؛ از جمله خداوند به رسول اکرم (صلّی‌الله‌علیه‌وآله) می‌فرماید: عمل‌کنندگان ( مؤمنان ) به اعمالی که برای کسب ثواب من انجام می‌دهند، تکیه نکنند؛ چه، اگر تمام عمرشان را در عبادت من بکوشند و زحمت بکشند باز کوتاهی کرده باشند و به کُنه عبادتم، که به سبب آن کرامتی را که نزد من است و نعمت‌های بهشتم را می‌جویند، نرسند، بلکه باید به رحمت من اعتماد کنند و به بخشایش من امیدوار باشند. ۶. ۲ - درخواست غفران بر مومنان در قرآن و روایات آمده است که فرشتگان و انبیای الهی دائماً از خداوند برای مؤمنان درخواست گذشت و مغفرت می‌کنند و این خود موجب امیدواری به رحمت الهی می‌گردد. در قرآن آمده است: «وَ الْمَلائِکَةُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ یَسْتَغْفِرُونَ لِمَنْ فِی الْاَرْضِ؛ فرشتگان به سپاس پروردگارشان تسبیح می‌گویند و برای کسانی که در زمین هستند آمرزش می‌طلبند.» ۶. ۳ - آیات دال بر مغفرت آیات و روایاتی که بر مغفرت و گذشت بی‌کران الهی دلالت دارد: «وَ اِنَّ رَبَّکَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ عَلی ظُلْمِهِمْ؛ و به راستی پروردگار تو نسبت به مردم ـ‌با وجود ستمشان‌ـ بخشایش‌گر است». همچنین آنچه در باب شفاعت پیامبر اکرم (صلّی‌الله‌علیه‌وآله) نسبت به امتش وارد شده، «و لَسوف یُعطِیکَ رَبُّکَ فَتَرضی؛ و پروردگارت به زودی به تو عطایی می‌کند که راضی شوی.» و یا بیان‌گر آن است که جهنم تنها برای کافران فراهم گشته واتقوا النار التی اعدت للکفرین. و یا جاودانگی مؤمنان را در آتش نفی می‌کند و همچنین گناه‌کاران را به تعجیل در درخواست گذشت از خداوند فرا می‌خواند، همگی در واقع، تشویق به امیدواری به خداوند و حسن عاقبت است. منبع: کافی، ج۲، ص۷۱، ح ۱ · شوری/سوره۴۲، آیه۵ · رعد/سوره۱۳، آیه۶ · ضحی/سوره۹۳، آیه۵ · المیزان، ج۲۰، ص۳۱۲ · آل عمران/سوره۳، آیه۱۳۱ · جامع‌السعادات، ج۱، ص۲۴۷-۲۵۴