خیار غبن: نحوه تعیین میزان غبن

مطابق قانون مدنی ، در تعیین مقدار غبن، شرایط معامله نیز باید منظور گردد. منظور از شرایط معامله در اینجا، اوضاع و احوالی است که معامله و مذاکرات مقدماتی، در میانه آن واقع شده‌ است، به عبارت دیگر از نگاه قانون‌گذار، غبن مراتبی دارد اما آن مرتبه که موجب خیار است، غبن فاحش است. نقش شرایط معامله را در ارزیابی عوضین، نباید نادیده گرفت، بدین ترتیب از نظر عرف، اختلاف قیمتی که منجر به ایجاد غبن فاحش می‌گردد؛ در بیع نقد و نسیه یکسان نیست، لذا شرایط خارجی و شواهد و قراینی که در انعقاد عقد، مؤثر بوده؛ در تشخیص عرفی غبن، دارای اهمیت است. چنانچه اثبات گردد که تمایل مغبون به انشای معامله، تا حدی بالا بوده که در هر شرایطی، عقد را منعقد می‌ساخته؛ مانند خرید تمبر، یا عکس کارت پستالی که جهت تکمیل مجموعه آلبوم او، لازم بوده‌است؛ در این صورت دیگر نمی‌توان قائل به وجود خیار غبن فاحش گردید، چرا که وی به دلالت شواهد و قراین، درصدد به دست آوردن کالای مورد علاقه خود بوده؛ و عقد را بر مبنای مسامحه جاری ساخته‌است و تصمیم او از نظر عرف، زیان به‌شمار نمی‌آید، مگر اینکه مسامحه و اشتیاق او، از حدود متعارف تجاوز نماید که در این صورت غبن فاحش به وجود می‌آید. منبع: <a class="artref" href="/ماده/ماده-419-a_0815110236066">ماده 419 قانون مدنی</a> · «ماهیت و آثار حقوقی اسقاط خیار غبن؛ نقد و بررسی رای وحدت رویه شماره 821 دیوان عالی کشور (02/02/ 1402)»، دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی، 2024 · حقوق مدنی (جلد پنجم) (قواعد عمومی قراردادها، انحلال قرارداد، خیارات)، شرکت سهامی انتشار، 1376 · قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، میزان، 1389