دادگاه عمومی بخش گندمان — دادگاه نهایتاً بدون ورود در ماهیت این

در پرونده کلاسه ۹۲۰۹۹۸۳۸۳۰۳۰۰۲۸۷ شعبه اول دادگاه عمومی بخش گندمان خ. ب. ط. برادرش دعوای اعتراض به ثبت یک باب منزل تحت پلاک ثبتی ۴۲۱/۴ روستای تگرگ آب مطرح و در توضیح عنوان نمود که خوانده سهم وی را در ملک مشاع درخواست ثبت کرده است. دادگاه نهایتاً بدون ورود در ماهیت این دعوا طی دادنامه شماره ۹۲۰۹۹۷۳۸۳۰۳۰۰۶۸۴ مورخ ۱۳۹۲/۱۱/۹ با این استدلال که، مطابق استعلام ثبتی، خوانده در اجرای مقررات ماده ۱۳۳ قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مصوب ۱۳۸۳ ، نسبت به درخواست ثبت تمام ملک به نام خودش اقدام کرده و تاکنون در این مورد، در هیأت مقرر در این ماده رسیدگی صورت نگرفته و رأی مقتضی صادر نشده است و مطابق بند ۲ این ماده چنانچه در مالکیت و تصرف اشخاص متقاضی ثبت ملک در بافت مسکونی روستا اختلاف وجود داشته باشد، موضوع در هیاتی مرکب از رئیس ثبت رئیس بنیاد مسکن و یکی از قضات دادگستری رسیدگی و رأی مقتضی صادر می شود و رای این هیات ظرف ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ، قابل اعتراض در دادگاه عمومی است ... به استناد ماده ۲ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و نقلاب در امور مدنی و ۱۳۸۳، قرار عدم استماع دعوا صادر نمود. ۷۱۵. استماع ناپذیری طرح مستقیم دعوا در دادگاه در صورت وجود شرط داوری یا قرارداد مستقل داوری در قسمت قبل بیان شد که در مواردی که دادگاه عمومی مرجع رسیدگی بدوی به دعوا نیست بلکه مرجع ثانوی رسیدگی به دعوا است، طرح مستقیم دعوا در دادگاه عمومی قابل استماع نیست. مورد حاضر نیز بی شباهت با آن مورد نیست. برای رسیدگی به اختلافات مدعی باید بدوا دعوای خود را در نهاد داوری مطرح نماید و نهایتاً چنانچه به رأی داوری اعتراض داشته باشد دعوای خود را در قالب اعتراض به رأی داور یا هیأت داوری یا ابطال آن به دادگاه عمومی تقدیم نماید. ولی چنانچه دعوای خود را مستقیماً در دادگاه مطرح نماید با قرار عدم استماع دعوا در وضعیت کنونی مواجه می گردد. البته به نظر می رسد که ب. ت. ب. قاعده ترمیم دادرسی دادگاه می تواند به جای قرار عدم استماع قرار توقیف دادرسی تا تعیین تکلیف موضوع در نهاد داوری صادر نماید و این امر بر صدور قرار عدم استماع مقدم است. لذا به نظر نگارنده شایسته است که دادرس رسیدگی ماهوی به دعوا را متوقف کند تا نتیجه رسیدگی داور مشخص شود به این معنا که رسیدگی متوقف بماند و اگر شرط داوری به هر جهت منتفی شد یا داور رأی نداد یا رأی او باطل شد جریان دعوای ماهوی که نزد شورای حل اختلاف یا دادگاه مطرح شده است از سر گرفته شود. البته در مورد اینکه آیا لزوم ارجاع دعوا به داوری باید مورد ایراد خوانده قرار گیرد یا اینکه دادگاه بدون ایراد خوانده نیز میتواند دعوا را غیر قابل استماع اعلام کند. برخی حقوقدانان قائل به تفکیک شده اند بدین تفصیل که مهمتر از هر چیز آراده و قصد طرفین است و باید اراده طرفین قرارداد بررسی و تفسیر شود و اگر هدف از شرط یا قرارداد داوری تأکید بر داور باشد نه نفی صلاحیت از دادگاه دادگاه نمی تواند به جای طرفین بنشیند و آنها را به اجرای حق خود الزام نماید. اما اگر اثر اصلی آن نفی صلاحیت از دادگاه باشد، ممکن است این استدلال نیز قابل دفاع باشد که دادگستری نیز به اعتبار قضازدایی و کاهش دعاوی و توسعه عدالت مبتنی بر داوری در جامعه در این موضوع نفع دارد و تنها در صورتی از این نفع محروم میشود که طرفین به صراحت اعلام دارند که از داوری منصرف شده اند. بنابراین در حالت اخیر دادگاه به لحاظ آمره بودن، بدون ایراد خوانده نیز می تواند دعوا را غیر قابل استماع اعلام کند. این حقوقدان در ادامه بیان می نماید که اثری که شرط داوری در صورت سکوت راجع به هدف نهایی شرط یا قرارداد داوری دارد، تعیین صلاحیت برای داور» است و دلالت بر نفی صلاحیت از دادگاه یا تمرکز و تأکید ب بر داور تنها از قانون مستفاد می شود و قانونگذار است که ب. ت. ب. شئون قضاوت و دادرسی اختیار انجام آن را به اشخاص دیگر هم میدهد و اجازه داوری را در درجه اول و مستقیماً به منظور نفی صلاحیت از دادگاه به طرفین میدهد و برای رسیدن به این هدف جانشینی به نام داور را برای دادگاه یا مراجع دولتی یا اداری دیگر تعیین می کند. بنابراین قرارداد یا شرط داوری مستقیماً داور را محور قرار نمی دهد و از آنجا که می توان صلاحیت مستقیم دادگاه را از طریق توافق دیگر بازگرداند در صورت عدم طرح ایراد از سوی خوانده دعوا دادگاه رأساً نمی تواند دعوا را غیر قابل استماع بداند. همچنین اسقاط حق مراجعه به داوری هم عرض با سایر شروط ضمن عقد خواهد بود و با هر اقدامی قابل تحقق م. ب. و طرح دعوا در دادگاه با وصف عدم ایراد خوانده یکی از مظاهر روشن آن تلقی میشود. در ادامه به نمونه هایی از این موضوع در رویه قضایی اشاره میشود الف) دادنامه شماره ۹۷۰۹۹۷۳۸۳۴۴۰۱۰۰۸ مورخ ۱۳۹۶/۱۲/۱۵ شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی شهرستان بن