دادگاه مدنی خاص

تنها مرجع اختصاصی مدنی که بعد از انقلاب در قلمرو دادگستری ایجاد شد، دادگاه مدنی خاص بود که از آن می توان به عنوان یک دادگاه انقلاب در امور مدنی یاد کرد. این دادگاه که بنا به طبیعت موضوع دعوا مشمول صلاحیت آن دعاوی خانوادگی یک دادگاه اختصاصی بود، در نخستین ماه‌های بعد از پیروزی انقلاب در مهرماه ۱۳۵۸ و با تصویب شورای انقلاب برای رسیدگی به امور حسبی و دعاوی خانوادگی ایجاد شد و تا سال ۱۳۷۳ مقارن با تشکیل دادگاه‌های عمومی و انقلاب در عرصه نظام قضایی حضور داشت. قوانین مورد عمل آن قانون مدنی بود که از فقه اسلامی گرفته شده بود بنابراین مقررات و قوانین راجع به حمایت خانواده و محاکم شرع و دادگاه‌های حمایت خانواده سابق صریحا منسوخ گردید ترتیبات رسیدگی نیز تابع مقررات شرع بود و تشریفات آیین دادرسی مدنی در آن لازم الرعایه نبود. دادگاه مدنی خاص علاوه بر صلاحیت اصلی خود که رسیدگی به دعاوی خانوادگی و امور حسبی را شامل می‌شد، صلاحیت رسیدگی به سایر دعوی حقوقی به تراضی طرفین دعوا و امور جزایی که با دعاوی حقوقی مطرح در دادگاه ارتباط مستقیم داشت را دارا بود.