در حکم صلح — این انتقادها سبب شده است که بعضی

این انتقادها سبب شده است که بعضی از نویسندگان رابطه حقوقی دو طرف را در حکم عقد صلح یا شبیه آن بدانند و نظریه دیگری رشد پیدا کند، بدین مضمون که در نهاد سوگند، قانون به خواهان اجازه می دهد بخشی از تکلیفی را که در اثبات دعوا بر عهده دارد بر دوش طرف خود نهد و خوانده را اجبار به شرکت در اثبات کند و بدین وسیله تعدیلی در اداره دلیل صورت پذیرد. برای روشن شدن واقع امر خواهان با درخواست سوگند از وجدان خصم خود یاری می خواهد پس جای شگفتی نیست که با سوگند طرف دعوا به سود او پایان پذیرد و امتناع از سوگند خوردن درستی ادعا را ثابت کند. این نظریه تنها به توصیف ساختار حقوقی سوگند قاطع دعوا می پردازد، ولی آن را توجیه نمی کند که چرا خوانده ناگزیر است برای رد دعوایی که دلیل ندارد سوگند یاد کند و این الزام بر چه قاعده حقوقی استوار است؟ در نتیجه همین ابهام در مبنای حقوقی سوگند، آثار و شرایط آن را نمی توان از اصلی روشن استخراج کرد مگر این که سبب الزام خوانده توجیه شود.