در قاعده احسان ب

در قاعده احسان ب. ت. ب. مستند اصلی اش که آیه ۹۱ از سوره تو به است و ذکر می کند، به این نتیجه می رسیم که این آیه به معنای نفی عموم سبیل از عموم محسنین است و هر آنچه مصداقی از سبیل است و زیر مجموعه آن قرار می گیرد، از افراد محسن به دور است. واژه سبیل در فرهنگ عربی به معنای سب حرج شتم راه و حجت آمده است و به نظر می رسد که چنانچه بخواهیم از این آیه شریفه برای اثبات مسقط بودن احسان نسبت به ضمان بهره بگیریم از میان این معانی، حجت و حرج با آیه ۹۱ سوره تو به متناسب تر است. به بیان دیگر معنای آیه چنین است: محسن را به هیچ وجه نمی توان به سبب آنچه از عمل نیکوکاری او ناشی شده است، مؤاخذه کرده یعنی هرگاه عملی از کسی سر بزند که موجب زیان به دیگری شود و فاعل آن عمل قصد نیکوکاری داشته باشد، مسئولیتی به عهده فاعل نیست و او را نمی توان مؤاخذه کرد. بنابراین در صورتی که عمل وارد آورنده زیان با قصد احسان همراه باشد، ضمان و مسئولیت از او برداشته میشود و زیان دیده نمی تواند علیه او اقامة دعوا کند؛ برای مثال باغداری که با قصد احسان و برای پیشگیری از خراب شدن میوه های باغ مجاور که صاحبش غائب است آنها را بچیند و در سردخانه نگهداری کند، ولی به طور اتفاقی سقف سردخانه فرو ریزد و به تبع آن میوه ها خراب شود، هیچ گونه مسئولیتی نخواهد داشت و ضمانی به دوشش نیست.