درآمدی به تقسیم خسارت در مسئولیت مدنی — برابر خسارت واقعی حکم داده شد

مسئولیت مدنی در سه مرحله شروع به خسارت حین تحقق فعل زیانبار و پس از خسارت قواعدی را برای حفظ تعادل اشخاص در اختیار دارد؛ هر یک از این مراحل در عین ارتباط با دیگری ویژگی هایی دارند و راه حل های متفاوتی را می طلبند تا اهداف اساسی مسئولیت مدنی را برآورده سازند. کارکرد بازدارندگی در مرحله اول بیشتر احساس می شود کاهش اثرات فعل زیانبار در مرحله دوم ظاهر می گردد و نظریات مقابله با خسارت جلوگیری از استمرار زبان دخالت قاعده اقدام و پذیرش خطر را همراه خود دارد؛ در این مرحله، اسباب زیانبار در کنار یکدیگر جمع میشوند و به صورت پیوسته، زمینه را برای تحقق خسارت فراهم میکنند. هر بار که فعل زیانبار استمرار می یابد، آثار ناشی از آن زیان نیز تراوش میکند و بنابراین راه حل اساسی که برای این امر مطرح میشود، از بین ۳۵۹ کاتوزیان دکتر … ص ۲۵۸. برابر خسارت واقعی حکم داده شد. نویسندگان عقیده دارند این حکم جز هدف بازدارندگی چیزی را دنبال بردن زمینه خسارت و زبان است درست مانند از ریشه در آوردن درخت سمرة بن جندب که به دستور قضایی پیامبر عملی شد. در سومین مرحله مسئولیت مدنی هدف بازگرداندن تعادل طرفین خسارت است؛ کارکردی که بیگمان در سرتاسر قواعد مسئولیت مدنی حاکم است و شاید بتوان آن را مهمترین کارکرد محسوب نمود. اندیشه جبران خسارت و حفظ تعادل زیان دیده و عامل زبان ایجاب میکند که بر اساس اصل اعتماد مشروع هر خسارتی جبران گردد و تنها منافع بسیار دور که هم بر اساس رابطه سببیت و هم بر طبق مفهوم قابلیت انتساب یا تقصیر یا دیگر مبانی، توجیهی برای اعاده آنها نیست از چنین دایره تعادلی خارج باشند. ۳۶۱ اگر در مراحل اول و دوم چند عامل زیانبار دخالت نمایند و بر اساس قواعد حقوقی عنوان سبب یا رکن مسئولیت را دارا باشند، منطقی است که برای جبران خسارت در مرحله سوم، از بحث توزیع خسارت یاد شود و قواعدی را برای میزان مسئولیت اولیه و نهایی هر سبب اعمال نمود. اگر خسارت مرهون ترکیب یا ترتب چند سبب از آن نیز باید بر چند سبب تحمیل شود. بنابراین تحلیلی که در مرحله دوم مسئولیت مدنی و به هنگام دخالت چند عامل مطرح میشود و خود را با نظریات سبب مقدم در تأثیر یا سبب مستقیم یا متعارف و نظایر آن نشان می دهد، در سومین مرحله که زمان تقسیم خسارت و توزیع زبان بر اسباب متعدد است نیز مؤثر خواهد بود. اجتماع اسباب یا اشتراک آنها که نامی آشنا در فقه م. ب. از قواعد مرحله دوم و سوم مسئولیت مدنی بحث می کند و در پی انتساب مسئولیت به اسباب مختلف و تقسیم زبان حاصل از آنها عهده هر یک م. ب.. این بحث با را از حقوق مدنی فراتر می گذارد و حقوق کیفری را نیز همراه خود دارد. نگاهی به رویکردهای فقهی نشان می دهد که اجتماع اسباب یا اشتراک آنها در بحث قصاص مطرح گردیده و ضمن حفظ اصول مشترکی که وجود دارد برخی تفاوتها به جهت تمایز ذاتی با مفاهیم غصب و سایر موارد ضمان اعلام شده است. ۳۶۱- مباحثی که پیرامون قابلیت جبران عدم النفع مطرح شده است یافته جدا بافته از سایر مسائل مسئولیت مدنی نیست و اگر ابهامی در این خسارات مطرح می شود، ناشی از دوری سبیت یا انتفای تقصیر یا دیگر عوامل مسئولیت است. بدیهی است هیچ نظام حقوقی بر اساس قریب یا بعید بودن خسارت یکی را تأیید و دیگری را نفی نمی کند مگر آنکه مبنای مسئولیت را بر قریب بودن خسارت بگذارد که در این صورت خسارتی موسوم به عدم النفع ظرفیت نامگذاری مستقل و بحث متمایز را ندارد؛ این خسارت بر اساس مبانی مذکور یا ارکان جبران را دارد یا خارج از قلمرو مسئولیت مدنی م. ب.. تصور نشود که برای رسیدن به تقسیم یا توزیع خسارت لزوماً باید چند عامل انسانی که می توانند بار مسئولیت را با خود ببرند وجود داشته باشد بلکه کافی است در کنار عوامل متعدد طبیعی، یک عامل انسانی نیز دخالت کند تا بحث تقسیم خسارت به میان آید. بنابراین اگر نتیجه منتسب به فعل زیانبار شخص و اهمال زیان دیده یا عوامل طبیعی یا حیوان باشد باز هم باید حدود مسئولیت مدنی هر عامل را به دست آورد. دخالت عامل انسانی و عوامل طبیعی نیز از قواعد عمومی مسئولیت پیروی میکند و بسته به اینکه در عرض عوامل باشد یا زیان را تشدید و تسریع نماید متفاوت خواهد بود که مجال توضیح آن در این مقال نیست.