دروغ‌گویی: کذب در کردار و اعمال

و اما دروغ در کردار و اعمال آن است که: در ظاهر اعمالی از او سرزند که دلالت کند بر خوبی در باطن او، در حالی که باطن او از آن بی‌خبر بوده باشد، یعنی: باطن او موافق ظاهر نباشد. و صدق در آن، این است که: باطن و ظاهر یکسان و مطابق بود. یا باطن از ظاهر بهتر و آراسته‌تر باشد. و این مرتبه از صدق، بهتر و با فضیلت‌تر از صدق در گفتار است. و از این جهت مکرر پیامبر اکرم این مرتبه را از حضرت آفریدگار مسئلت می‌نمود. و در اخبار وارد است که: «چون پنهان و آشکار بنده مؤمن یکسان بوده باشد خداوند عالم به او بر ملائکه مباهات می‌کند و می‌فرماید: بنده حق من این است.» بعضی از بزرگان فرموده است که: «کیست مرا نشان دهد به شخصی که چشم او در تاریکی شب‌ها گریان است. و لب او روزها در محافل، خندان باشد.» «اذا السرّ و الاعلان فی المؤمن استوی فقد عزّ فی الدارین و استوجب الثّناء یعنی: هرگاه پنهان و آشکار بنده مؤمن، مساوی باشد، در دو جهان ، عزیز و مستوجب آفرین و ستایش است.»؛ «و ان خالف الاعلان سرّا فما له علی سعیه فضل سوی الکدّ و العنا و اگر ظاهر او مخالف باطن باشد، و ظاهر را به اعمال خیر آراسته و باطن او بی‌خبر باشد، هیچ اجر و مزدی از برای عمل او نیست مگر زحمت و رنجی که کشیده است.» و «کما خالص الدینار فی السوق نافق و مغشوشه المردود لا یقتضی المنی همچنان که طلای بی‌غش در بازار، رایج و در عوض آن هر چه خواهی می‌دهند، و آنچه در آن غش باشد به تو ردّ می‌کنند، و آرزوی تو از آن بر نمی‌آید، و شکی نیست هر عملی را که در آن غش باشد که ظاهر آن آراسته و باطن آن موافق ظاهر نباشد، به تو رد می‌شود.»