دستور تاریخی: فایده

به‌طوری که بدون یاد گرفتن قواعد ابدال و تخفیف و صرف و نحو قدیم، بسیاری از آثار گذشته برای ما غیر قابل فهم می‌نماید. ۳. ۱ - نمونه‌ها مثلا در این بیت مولوی: عیسی مریم به کوهی می‌گریخت ••• شیر گویی خون او می‌خواست ریخت اگر ندانیم که "می‌خواست" در قدیم فعل شبه معین (فعل وجه‌ساز) بوده است، در نتیجه پی نمی‌بردیم که "ریخت" مصدر کوتاهی است که به معنی "ریختن" یا "بریزد" آمده است و برعکس ممکن است، تصور کنیم که "ریخت" [وضع فعل ماضی|فعل ماضی]] است. مثلا در بیت زیر که از انوری است، "ناموس... قضا را" به جای "ناموس قضا" آمده است: از تیغ تو ای بقای دولت ••• ناموس تبه شود قضا را نیز در متون کهن گاهی به جای مضارع التزامی، مضارع اخباری به‌کار می‌رفته است: "ما را خدای دیگر باید که او را می‌پرستیم." منبع: خسرو؛ تهران، نشر امیرکبیر، ۱۳۷۵، چاپ اول، ص ۴ · محسن؛ تهران، انتشارات سمت، ۱۳۷۸، چاپ ششم، ص ۲۶۷ · پرویز؛ تهران، نشر سیمرغ، ۱۳۷۰، چاپ پنجم، ص ۴۷۴