دعوای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی — اداره حقوقی به این پرسش پاسخ مثبت

چنانچه از رأی بدوی فرجام خواهی شده باشد، اما ضمن آن اعسار از پرداخت هزینه دادرسی نیز مطرح گردد، دادگاه بدوی صلاحیت رسیدگی به دعوای اعسار را دارد و تجدید نظر خواهی از این حکم در صلاحیت دادگاه تجدید نظر است. بنابراین اعسار از پرداخت هزینه دادرسی مرحله فرجام در صلاحیت دادگاه صادر کننده رأی فرجام خواسته است حسب مورد دادگاه بدوی یا تجدید نظر اعسار از پرداخت هزینه دادرسی و اخواهی اعاده دادرسی و اعتراض ثالث در صلاحیت همان دادگاه رسیدگی کننده به واخواهی اعاده دادرسی و اعتراض ثالث است که حسب مورد می تواند دادگاه بدوی یا تجدید نظر باشد. آیا تعیین وقت رسیدگی برای رسیدگی به دعوای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی الزامی است؟ ب. ت. ب. اینکه اصل و قاعده بر این است که صدور حکم درباره هر خواسته ای نیازمند تعیین و تشکیل جلسه رسیدگی و دعوت از طرفین م. ب. رسیدگی بدون تعیین وقت خلاف قاعده و نیازمند دلیل است بنابراین ب. ت. ب. اطلاق ماده ۵۰۷ قانون آیین دادرسی مدنی تشکیل جلسه ضروری است. نظریه مشورتی شماره ۷/۹۸/۱۳۴۵ مورخ ۱۳۹۸/۹/۲ مؤید همین نظر است. همان طور که بیان شد، اعسار از تجار و شرکتهای تجاری پذیرفته نمی شود حال با این وصف آیا اشخاص حقوقی حقوق عمومی مثل شهرداری ها می توانند دادخواست اعسار از پرداخت هزینه دادرسی مطرح کنند؟ اداره حقوقی به این پرسش پاسخ مثبت داده است و در نظریه مشورتی شماره ۷/۹۸/۴۸۸ مورخ ۱۳۹۸/۴/۱۱ بیان داشت: مقررات ماده ۱۵ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی ۱۳۹۴ صرفاً ناظر به دادخواست از پرداخت محکوم به و منصرف از دادخواست اعسار از پرداخت هزینه دادرسی است. در خصوص دادخواست اعسار از پرداخت هزینه دادرسی مطروحه از سوی اشخاص حقوقی باید مطابق مقررات مذکور در فصل دوم باب هشتم قانون آیین دادرسی مدنی مواد ۵۰۴ تا ۵۱۴) رفتار گردد ... در مورد اشخاص حقوقی حقوق عمومی مانند شهرداری ها هر چند اعسار از پرداخت هزینه دادرسی خلاف ظاهر و احراز آن دشوار است در عین حال استماع أن منع قانونی ندارد. - اگر دلیل اعسار شهادت شهود باشد که معمولاً نیز همین گونه است، اما استشهادیه موضوع ماده ۵۰۶ قانون آیین دادرسی مدنی به همراه اطلاعات مندرج در آن ضمیمه نشده باشد تکلیف دادگاه چیست؟ قانون گذار در ماده ۵۰۶ به ضرورت انضمام شهادت نامه به عنوان مدرک پیوست دادخواست تصریح کرده است و عدم انضمام در واقع نقص دادخواست از لحاظ ضمائم ضمانت اجرای رفع نقص در مواد ۵۳ و ۵۴ قانون آیین دادرسی مدنی پیش بینی نشده است بعید نیست بتوان گفت چنانچه شهادت نامه پیوست دادخواست نباشد مورد از موارد صدور قرار عدم استماع دعوا است مهاجری مبسوط در آیین دادرسی مدنی، ج ۴، زیرنویس ۲۳۰۷ ماده ۵۰۶). اداره حقوقی قوه قضائیه نیز در نظریه مشورتی شماره ۷/۹۸/۷۸۴ مورخ ۱۳۹۸/۷/۲ بیان داشت: ثالثاً ... بنابراین اگر خواهان شهادتنامه را پیوست دادخواست نکند، به دلیل اینکه دعوای خود را برابر مقررات طرح نکرده است به استناد ماده ۲ این قانون قرار عدم استماع دعوای وی صادر میشود. آیا شهود دعوای اعسار حتماً باید مرد باشند؟ ب. ت. ب. غیر مالی بودن دعوا شهود باید مرد باشند. اداره حقوقی قوه قضائیه در نظریه مشورتی شماره ۷/۰۹۸/۱۰۱۲ مورخ ۱۳۹۸/۷/۲۰ عنوان داشت: ب. ت. ب. اطلاق دعاوی غیر مالی مذکور در بند «الف ماده ۲۳۰ قانون آیین دادرسی مدنی و اینکه با عنایت به ماده ۱۴ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی مطلق دعوای اعسار در زمره دعاوی غیر مالی است بنابراین اثبات دعوای اعسار اعم از اعسار محکوم به و اعسار از پرداخت هزینه دادرسی هرگاه به استناد بینه شرعی باشد، گواهان باید دو مرد باشند. بدیهی است اثبات اعسار بر اساس دیگر ادله از جمله علم قاضی نیز ممکن است که در این صورت استفاده از شهادت زن به انضمام دیگر قراین میتواند مفید علم قاضی باشد. آیا شهودی که در دادگاه حاضر میشوند الزاما باید همان شهودی باشند که استشهادیه را امضا کرده اند؟ به نظر می رسد که اگر خوانده آمادگی دفاع داشته باشد، اشکال قانونی وارد نیست، اما اگر قصد جرح شهود را داشته باشد، باید به وی فرصت داد و با این وصف جلسه باید تجدید شود.