دلایل اثباتی ادعای خواهان — کارشناسی مهمترین دلیل اثباتی درباره مشخص شدن

نکته حائز اهمیت این است که علی رغم اینکه سند خالصجات یا ورقة واگذاری اراضی دولتی بسیار قدیمی تر است حدود اربعه دارد، اما سند اصلاحات ارضی از این وصف محروم م. ب.. به همین دلیل بعضاً مشکلاتی را در جهت جانمایی و انطباق اسناد با طبیعت ایجاد میکند. مثلاً مورد معامله را بر اساس بذر فلان کیلو در سند قید میکردند، بدون اینکه در سند مکان آن را دقیقاً مشخص کنند. البته برای طرفین در آن زمان مشخص و معین بود، اما در حال حاضر به دلیل گذشت زمان و فوت برخی مالکین با مشکل مواجه میشود. شهادت شهود: شاید در این زمینه جهت اثبات ادعای موضوع دعوا شهادت را بتوان در حد اماره تلقی کرد، زیرا شرایط سنی شاهد باید طوری باشد که وی اطلاع داشته باشد أراضی موضوع دعوا آیا در اسفندماه سال ۱۳۶۵ یا قبل از آن احیاء شده و کشاورزی یا باغ بوده یا می تواند شهادت دهد از پدر یا بزرگان شنیده است این زمین نسل اندرنسل در ید خ. ه. و پدران آنها بوده و در آن کشاورزی می کردند تشخیص ارزش و اعتبار شهادت با دادگاه است. کارشناسی مهمترین دلیل اثباتی درباره مشخص شدن نوعیت زمین نظریه کارشناسی است. زیرا همان طور که در صفحات قبل گفته شده در سالهای ۱۳۳۴ و ۱۳۴۶ در دو مرتبه حدوداً از کل کشور عکس هوایی گرفته شد که اکنون در آرشیو سازمان جغرافیایی ارتش یا سازمان نقشه برداری کشور موجود است و کارشناس با خریداری عکس مدنظر خود و تفسیر این عکسهای هوایی می تواند تشخیص دهد که آیا زمین قبل از اسفندماه سال ۱۳۶۵ احیا شده است یا پس از آن قانون گذار عکسهای سال ۱۳۴۶ را جزو ادله قانونی مورد پذیرش محاکم آورده است و در انتهای تبصره ماده ۹ قانون افزایش بهره برداری اصلاحی ۱۳۹۴/۲/۱ عنوان کرده عکسهای هوایی سال ۱۳۴۶ نیز جزء مستندات قابل قبول محسوب میشود. علاوه بر عکسهای هوایی میتوان از نوع و جنس خاک و شیب زمین و کرت بندی یا دیگر عوامل مؤثر در قضیه مشخص نمود که اصلاً زمین قابلیت و استعداد کشت و کشاورزی را از ابتدا تاکنون داشته یا خیر. برخی ها معتقدند میتوان با آزمایش خاک در آزمایشگاه های مخصوص به نتیجه نسبتاً مطلوب رسید، اما این کار علی الاصول جز اطاله دادرسی نتیجه دیگری ندارد و بازدید عینی کارشناس یا قاضی رسیدگی کننده از سطح زمین معقول تر است. نکته ارزش عکسهای هوایی به طور قطع نمی توان عکسهای هوایی را در همه موارد به عنوان یک دلیل کامل و بدون عیب و نقص بر شهادت شهود و سایر ادله مقدم پنداشت زیرا در بسیاری از پرونده ها به جهت شیوه نادرست عکس برداری و یا زمان و مکان نامناسب عکس برداری نور کم عکس و همچنین نور زیاد یا مضاعف آنها اشاره کرد (قدرت عموزاد اعتراض به تشخیص اراضی ش (۲۵۶)) با این وصف امکان دارد زمان عکس برداری فصل کشاورزی نبوده یا در آن سال مالک بنا به دلایلی در آن کشت نکرده باشد. بنابراین، عکس های هوایی برای اثبات کشاورزی بودن زمین می تواند دلیل قطعی محسوب شود، اما جهت عکس آن و عدم اثبات این امر نمیتواند دلیل قطعی باشد.