دگرگونی ابزار لهو: پاره‌ای از سخنان سایر علماء

این برداشت را گروهی از فقیهان نیز دارند. روشن است داد و ستد با چیزی که تنها بهره حرام می‌توان از آن برد، حرام خواهد بود، مانند: بازی‌های حرام، قمار ، پرستش، چه قصد بهره حرام داشته باشد، چه نداشته باشد. مگر این‌که امکان بهره بری حلال از آن باشد. پس با قصد بهره‌بری حلال، معامله آن، رواست، بلکه اگر این بهره‌بری روشن باشد، مطلقا جایز خواهد بود. البته این فرض، دور می‌نماد؛ بنابراین، کسب، ساخت و نگهداری آن‌ها حرام و شکستن این گونه ابزار واجب است. خرید و فروش ابزار حرام، حرام است. ابزاری که تنها در راه حرام می‌شود از آن‌ها استفاده کرد، مانند: ابزار لهو، چون: نی ، ساز، دهل و ابزار قمار. درجای دیگر می‌نویسد: نعم، لو کان لبعض الآلات منفعة محلله تنسلک فی القسم الآتی کما ان اوانی الذهب والفضة کذلک لعدم حرمة اقتنائها… بلی، اگر پاره‌ای از ابزار سود حلال داشته باشند، در قسم دیگر جای می‌گیرند همان گونه که ظرف‌های طلا و نقره چنین هستند؛ زیرا نگهداری آن‌ها حرام نیست. فخرالاسلام می‌نویسد: یحرم فعلها (آلات اللهو) وان کان لغیر اللهو لانه یقتصد به الحرام غالباً. ساختن ابزار لهو، حرام است، گرچه برای لهو نباشد، زیرا بیش‌تر، از این‌ها، کار حرام برمی‌آید. حال که این مطلب را دانستی، می‌توانی ادعا کنی که معیار جایز نبودن فروش، فزونی بهره‌های حرام است، همان گونه که از فخرالاسلام و مقداد و ابن‌زهره و دیگران شنیده‌ام. از ظاهر امر چنین برمی‌آید که حرام بودن بازی با ابزار لهو، به سبب لهو بودن آن است، نه ویژگی وسیله. از این روی، هر آنچه از این قسم در زمین باشد، که مردم با آن لذت می‌برند، چنین خواهند بود. این حدیث اشاره دارد به این‌که غرض، لذت و لهو است. ۵. ۱ - نتیجه سخن ۱. در آیات، نامی از ابزار لهو، برده نشده و تنها به حکم آن اشاره شده است. ۲. روایات سه دسته بودند: الف. دسته‌ای دلالت بر حرام بودن لهو داشتند و از جهت دلالت، بسان آیات قرآن بودند. ب. دسته‌ای بر حرام بودن استفاده از ابزار به گونه ٌعام، دلالت می‌کردند، بی آن‌که به وسیله‌ای ویژه تأکید داشته باشند. ج. بنابراین، حرام بودن ابزار لهو، بستگی به نام و شکلی ویژه ندارد، بلکه به کارآیی آن در جهت لهو، بستگی دارد؛ از این روی، گذر زمان و دگرگونی‌های زندگی، در آن اثر می‌گذارد. البته، حرام بودن لهو، به مقداری که از دلیل‌ها استفاده می‌شود، حکمی ثابت و پایدار است و زمان و مکان ، در آن کارگر نیست. منبع: ج۸، ص۴۱ · ج۱، ص۴۵۵، مطبعة الآداب، نجف · ج۱، ص۱۱۵، موسسه اسماعیلیان، قم · ج۴، ص۳۲، موسسه النشر الاسلامی، قم · ج۴، ص۱۵، موسسه النشر الاسلامی، قم · ج۱، ص۵۴