دگرگونی قیمت‌ها: پرسش و پاسخ

۲. آیا سطح عمومی قیمتها در صدراسلام افزایش می‌یافت؟ به تعبیر امروز، آیا اقتصاد آن زمان دچار تورّم می‌شد؟ ۳. در صورت وجود تورّم، آیا در کوتاه مدت اتفاق می‌افتاد یا در بلند مدت نیز جریان تورّم ادامه می‌یافت؟ ۴. میزان و شدت نوسانهای قیمتها چگونه بود؟ ۵. واکنش عرف در مورد افزایش قیمتها، پرداخت قرض، باپرداخت دیون، جبران کاهش ارزش پول و… چگونه بود؟ ب. ت. ب. منابع روایی و تاریخی، کاری مشکل به نظر می‌رسد؛ بلکه می‌توان شواهدی ارائه داد که تورّم شدید، به گونه‌ای که عرف آن زمان در قبال آن در رفتارهای اقتصادیش از خود واکنش آشکار نشان دهد، رخ نمی‌داد. تورّم زمانی معنی پیدا می‌کند که کالاها در دادوستدها، با پول مبادله گردد؛ زیرا تورّم چیزی جز کاهش ارزش پول نیست. ب. ج. د. بخشی از کاهش ارزش پول، ناشی از دگرگونی در وزن و عیار آنها بود. با کاهش وزن و عیار سکه‌های درهم و دینار، امکان افزایش حجم سکه‌های درهم و دینار افزایش می‌یافت و با افزایش حجم پول، ارزش آن پایین می‌آمد. ه-. سازوکار خودکار تعدیل بین حجم پول درهم و دینار و هزینه بیرون آوردن و ضرب سکه‌ها، مانع از افزایش حجم بی رویه آنها می‌شد. بیرون آوردن طلا و نقره از معادن، همیشه بسیار مشکل و پرهزینه بود. اگر حجم پول افزایش زیاد پیدا می‌کرد، ارزش آن با کاهش روبه رو می‌شد. افزون بر احتمال ذوب و تبدیل آن به زیور آلات، استخراج طلا و نقره و ضرب آنها با هزینه زیاد، مقرون به صرفه نمی‌شد و روند استخراج آنها رو به نزول می‌گذاشت. در نتیجه، از کاهش ارزش پول در بلندمدت خود به خود جلوگیری می‌شد. در مورد پاسخ پرسش چهارم، باید گفت: تورّم را در اقتصاد امروزی به خفیف، شدید و بسیار شدید تقسیم می‌کنند. و ب. ت. ب. جستارها و کاووشها و بررسیهای پیشین، می‌توان گفت: تورّم خفیف و شاید در برخی موارد در کوتاه مدت، تورّم شدید نیز رخ کرده است. پاسخ پرسش پنجم: از پاره‌ای روایات و نقلهای تاریخی بر می‌آید که تورّم، به حدی بود که مردم هم متوجه اصل تورّم بودند، و هم کم و بیش پیامدهای منفی آن را درک می‌کردند. به همین خاطر از رسول خدا (صلی الله علیه و اله و سلم) می‌خواستند بر کالاها قیمت بگذارد. امّا میزان اثرگذاری تورّمهای پدید آمده در اقتصاد در حدی بوده باشد که رفتار اقتصادی عرف آن روز را در پرداخت قرض به دیگران، بازپرداخت سایر دیون، جبران کاهش ارزش پول و… تحت تأثیر قرار داده باشد، جای تردید جدی است و از دلیلهای موجود، چنین آثاری به دست نمی‌آید.